Fresh Bloemen & Planten Tuinontwerp Beet Duiken Rovers Karper Mama Wetenschap in beeld Historia GoodFood Hart voor dieren

Bescherm je paard tegen insecten en muggen

Vliegen, knutten, muggen en teken zijn in de warme zomermaanden een plaag voor ruiter en paard. Hoewel onze paarden zichzelf deels tegen de plaaggeesten beschermen door te zwiepen met hun staart of te stampen met hun benen, kunnen ze soms wel wat hulp van ons gebruiken.
  
Tekst: Karina Müller / Foto’s: Horses im Media/Brandel, pa/dpa, www.slawik.com
  
Je zou het liefst alleen maar willen genieten van de avondzon tijdens de leuke buitenrit. Maar ineens rijden jullie door een enorme zwerm muggen. Je paard danst onrustig heen en weer, slaat met zijn staart en zijn hoofd. En jij zit wiebelend in het zadel, met je handen om je heen meppend. De zomer is leuk, maar hij heeft ook zo zijn nadelen, want vliegen, muggen en dazen maken paard en ruiter het leven echt zuur. Ze zijn niet alleen lastig, ze beïnvloeden ook de manier van eten van het paard. Bovendien gaat de aanwezigheid van al die plaaggeesten ten koste van zijn rust.
Insecten brengen virussen en ziektes over op mens en dier en zorgen voor geïnfecteerde wonden. Paarden proberen door met hun benen te stampen, door hun hoofd heen een weer te gooien, door met hun staart te zwaaien of door het typische vachttrillen de beesten kwijt te raken. Andere maatregelen die je vierhoever neemt zijn schuren, bijten of vluchten, alleen om zich tegen deze plaaggeesten te beschermen. Maar zijn pogingen tot zelfbescherming zijn helaas niet altijd voldoende. Daarom heeft ons paard onze hulp nodig.
 
Rondom de stal
Je kunt een heleboel maatregelen nemen rondom de stal. Hygiëne is daarbij het toverwoord. Daar hebben insecten en vooral vliegen het namelijk niet op. Als je de stal dagelijks uitmest, de stalvloer regelmatig desinfecteert en voer- en drinkbakken schoonmaakt, kom je al een heel eind. Voerresten kun je het best verwijderen, want zoete slobber of wortel- of appelstukjes, mest en urine lokken vliegen en hun vriendjes als de gesmeerde bliksem en zijn uitermate aanlokkelijk als broedplaatsen. Je kunt voer- en drinkbakken eventueel met azijn of citroensap reinigen. Van zuur houden insecten namelijk absoluut niet. Maar ook weiden en paddock moeten regelmatig worden onderhouden: als je de mest regelmatig verwijdert, rem je de verspreiding van zowel insecten als wormen. En omdat muggen gek zijn op vochtige plekken zoals waterplassen en modder om daarin te broeden, kun je deze bijvoorbeeld met zand droogleggen.
 
Maar er zijn meer maatregelen die je op stal en in de wei kunt nemen. Breng fijnmazig vliegenrooster aan in de stalramen of stofbanen uit grofmazig textiel en zorg bij een open stal voor hangende, zich overlappende, kunststoffen lamellen in de deuropening. Je kunt daarnaast ook vliegenvangers met lijm en lokstoffen kopen. Echter, bloedzuigers laten zich door deze vallen niet afschrikken. Het is dan beter om zo’n muggenafweerapparaat met UV-licht en stroom in stal te plaatsen, die werken uitstekend.
 
In de weide
In de lente en de zomer brengen de paarden doorgaans meer tijd in de weide door dan op stal. Tot groot genoegen, maar ook tot ongenoegen. Immers, op de weide zijn muggen, dazen en vliegen bijzonder actief. Paarden trekken zich dan graag terug in een (mobiele) schuilhut of onder een paar bomen. Zo kunnen ze op het heetst van de dag lekker schuilen voor de zon en voor de plaaggeesten in de schemering. Je kunt ook vlierbes planten tegen parasieten, want de intense geur ervan staat muggen helemaal niet aan. De beste bescherming tegen insecten echter is goed weidemanagement, omdat de activiteit van insecten afhankelijk is van de plaats en de tijd.
 
“Kriebelmuggen zijn gek op vocht. Ze gebruiken meren, beken en andere vochtige plekken om hun eitjes achter te laten. Vooral hartje zomer vind je ze en masse op weides en langs stilstaande en stromende wateren”, aldus dierenarts Daniela Rudowitz. Het best is dan een droge en vrij liggende weide waar het lekker waait. Als je je paard geen schuilplek kunt bieden, moeten vooral paarden met zomereczeem tijdens de belangrijkste tijdstippen dat de insecten actief zijn, op stal staan. “Bij de vooral in de nacht actieve kriebelmug is dat van ca. 16.00 tot 09.00 uur”, licht Rudowitz toe. Je kunt je paard ook met andere middelen beschermen, bijvoorbeeld met een bandje met franjes over zijn gezicht, een hoofdmasker, een netdeken of een pak dat zijn hele lijf hermetisch afsluit. Je kunt vliegendekens van gaaskatoen gebruiken of een fijnmazig polyesterweefsel, met of zonder halsdeel (en met of zonder riemen voor fixatie). De keuze op de markt is erg groot. Er is voor elk wat wils.
 
Sprays en oliën
Ook wat de vliegenspray et cetera betreft heeft de markt een heleboel te bieden: insecticiden, chemische en natuurlijke afweringsstoffen en supplementen in het voer. “Insecticiden zijn vaak gebaseerd op de werkzame stof Permethrin. Deze stof is giftig voor insecten, maar voor gewervelde dieren minder gevaarlijk. Natuurlijke afweerstoffen schrikken de insecten alleen af en ze bevatten, afhankelijk van de fabrikant, verschillende hoeveelheden werkzame stoffen. Synthetisch vervaardigde producten zoals middelen die Diethyl-toluamide bevatten, blijven goed aan het paardenlichaam plakken en hun werking is vaak beter dan die van de natuurlijke producten”, licht Agrarisch Ingenieur Jasminka Ivanovic toe.
 
Natuurlijke afweerstoffen bevatten plantenextracten zoals geranium. Op een puur biologische basis bestaan deze uit etherische oliën zoals eucalyptus, citronella, munt, cederhout, anjer- of lavendelolie. “Deze oliën ruiken aangenaam en ze werken goed, maar ze verdampen na verloop van tijd. Daarom kun je zoiets het best voor een buitenrit gebruiken. Als er veel insecten zijn en vooral veel dazen, kun je beter een product met een teerachtige geur kiezen”, licht Ivanovic toe. Bovendien bevatten deze natuurlijke afweerstoffen huidverzorgende oliën en stoffen zoals sesam-, avocado- en walnootolie of aloë vera. Normaal gesproken kan een paard goed tegen anti-insectenmiddelen. Maar je kunt het best eerst een plekje op de huid besproeien (bijvoorbeeld op de hals) en dan een dag wachten, om te zien of hij misschien toch reageert. De werking van de middelen kan verschillend zijn. “Het middel vermengt zich met de lichaamsgeur van het paard en zijn zweet. Zo kan het ene middel bij jouw paard uitstekend werken, maar bij een ander paard juist niet”, vertelt Ivanovic.
Het Amerikaanse landbouwministerie heeft recent een nieuwe ontdekking gedaan: insectenspecialist Junwei Zhu en chemicus Christoph Dunlap hebben uitgevonden dat een natuurlijke afweer uit de olie van wild kattenkruid (Nepeta Cataria) efficiënt en veilig tegen stalvliegen helpt. Deze gemene steekvlieg lijkt op de gewone vlieg, maar hij voedt zich met het bloed van zoogdieren. De werking van de olie duurt helaas maar zes uur. Bij deze test werd de werkzame oplossing in koestallen gesproeid.
 
Supplementen
Voedingssupplementen met knoflook bieden eveneens bescherming tegen insecten vanwege hun zwavelhoudende verbindingen. Deze vormen in het zweet een onaangename geur. “Knoflook werkt in combinatie met een hoge dosering vitamine B zelfs nog beter”, aldus Ir Jasminka Ivanovic. Maar de meningen over knoflook zijn verdeeld. Een Canadees wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat een overdosering van knoflook tot bloedarmoede kan leiden. “Een toxische hoeveelheid krijg je als je dagelijks meer dan 0,2 g gedroogde knoflook per kg lichaamsgewicht toedient, dat is 120 gr knoflook bij een paard van 600 kilo”, aldus Jasminka Ivanovic.
 
Wat je als ruiter kunt doen om jezelf bij een buitenrit te beschermen? Het makkelijkst is kleding te dragen met lange mouwen, zowel hemden als broeken. In de wei zou je je broek in je sokken kunnen proppen – een effectieve bescherming tegen insecten en teken die in het gras op hun slachtoffers wachten. En als je je onzichtbaar wilt beschermen: er bestaat een reeks geurende sprays, roll-ons en lotions. Stoffen waarvan de werkzaamheid is bewezen, zijn Icaridin en DEET, waarbij de laatste – sinds 1953 in gebruik – in 2009 in opspraak kwam. Het vakblad BMC Biology publiceerde een wetenschappelijk artikel waarin DEET van neurotoxische werking werd verdacht. Daarom kan dit middel beter niet bij zwangere vrouwen of kinderen en liefst niet in al te grote hoeveelheden worden gebuikt.
 
Tip van Annemarie van der Toorn:
Een vliegendeken kan absoluut een uitkomst zijn als je een paard hebt met zomerallergie, veroorzaakt door insecten. Maar soms krijgen paarden ter preventie een vliegendeken op, wat niet altijd even prettig is voor een paard, zeker niet als het erg warm is.