Fresh Bloemen & Planten Tuinontwerp Beet Duiken Rovers Karper Mama Wetenschap in beeld Historia GoodFood Hart voor dieren

kies het juiste hoefbeslag

IJzeren beslagen krijgen steeds meer concurrentie van onder andere hoefschoenen en kunststof ’ijzers’. Maar welk hoefbeslag is nu het meest geschikt voor jouw paard?
  
Tekst: Dagmar Barkmann / Foto’s: www.pferdefotoarchiv.de, Horses im Media/Schneider, Ilja v/d Kasteele
  
Bijna negentig procent van de paarden die in de bak of de ring lopen, heeft helemaal geen ijzers nodig, aldus Peter Baumann. Deze uitspraak zal sommige ruiters treffen als een donderslag bij heldere hemel. Toch mag deze man een dergelijke uitspraak doen, omdat hij uitstekend met het aambeeld kan omgaan en omdat hij al meer dan twintig jaar erkend hoefsmid is.
  
Sinds mensengeheugen zitten ruiters met hetzelfde dilemma: als de hoef sneller slijt dan dat het hoorn groeit, hebben onze paarden bescherming nodig… of een pauze. Voor de Romeinen was daarom de ijzeren bescherming van de hoef in de vorm van ‘hipposandalen met schoenveters’ en metalen zool een echte uitvinding. Men zegt dat de Kelten in de tweede eeuw na Christus de uitvinding van een prototype om te nagelen hebben bedacht en ten slotte ook de cavalerie. Vakmensen hebben vaak kritiek geuit op het ijzerbeslag dat gebruikt werd bij het beslaan van massa’s paarden bij militaire inzet. Sommigen noemden het een ‘noodzakelijk kwaad’ dat invloed heeft op het natuurlijke hoefmechanisme.
  
De vraag naar alternatieven is voor paardeneigenaren nog steeds actueel. En daarbij komt altijd de vraag naar boven of een bescherming überhaupt noodzakelijk is. Dan maar gewoon minder vaak rijden en wachten tot het hoorn weer is gegroeid? Dat is voor weinig ruiters een serieuze optie. Of toch maar ijzers? “Die vraag kan niet zomaar met ja of nee worden beantwoord. Tenslotte moet de individuele analyse een antwoord geven”, benadrukt Paul Hellmeier, voorzitter van de Eerste Duitse Bond van hoefsmeden. Voor het antwoord moet niet alleen worden gekeken naar hoe het dier wordt gehouden en hoe het gebruikt wordt, maar ook naar de hoefkwaliteit en of het paard mogelijkerwijs een slechte voetstand of ziektes heeft.
  
Blootsvoets of beslag
De mogelijkheden voor hoefbescherming zijn er in overvloed: er bestaat beslag van kunststof, van metaal of een combinatie van beiden. Soms is zelfs een opgeplakte hoefbescherming de meest geschikte oplossing. Of het paard mag bij intensief gebruik schoenen dragen en in zijn vrije tijd op blote voeten lopen. Intussen zien ook de oudgedienden onder de smeden de alternatieven voor ijzers niet meer als modegril… “Zo zijn kunststofbeslagen bijvoorbeeld soms geschikt voor enduranceruiters, omdat deze op elke soort grond moeten kunnen lopen”, benadrukt Paul Hellmeier.
Volgens onderzoek aan de universiteit van Zürich ligt het natrillen in het hoornkapsel bij een paard met ijzers rond de 800 Hertz. Hoe hoger de waarde, hoe intensiever de belasting voor de gewrichten. Vergeleken daarmee bedraagt de vibratie (trilling) van een kunststofbeslag maar 150 Hertz. Zouden deze kunststof beslagen niet automatisch geschikt zijn voor alle ruiters die veel op verharde wegen rijden, zoals menpaarden? Peter Baumann: “Voor menpaarden zijn deze beslagen ongeschikt. Die slijten namelijk veel te snel.” Ook zijn collega Stephan Becker is sceptisch, niet vanwege de voortijdige slijtage, maar met de kunststof materialen is volgens hem van alles aan de hand. Becker heeft zich gespecialiseerd in alternatieve hoefbescherming. Hij vindt de geroemde schokdemping echter twijfelachtig. “Zoiets is pas interessant als iemand vaak op asfalt draaft of galoppeert, maar ik hoop dat niemand dat serieus overweegt”, aldus de hoefsmid.
  
De principiële voordelen van de kunststoffen beslagen zijn volgens de drie specialisten het lage gewicht en de ingewerkte dwarsbalken van de kunststofproducten. “Deze ondersteunt de straal en het hoefmechanisme wordt beter geactiveerd dan bij ijzerbeslag”, aldus hoefprofessional Hellmeier.
  
Voors en tegens
Bovendien is het gevaar van blessures, als sneeuw in dikke pakken in de hoef blijft zitten, lager met een kunststof hoefbeslag. Een nadeel vinden de hoefsmeden het flexibele materiaal. Als een paard bijvoorbeeld onregelmatig over de voet afrolt of zijn hoef draait, is het verschuiven van het beslag al bij voorbaat te verwachten. Bovendien kost het teveel moeite om er kalkoenen (ook wel proppen genoemd) in te draaien die uitglijden moeten voorkomen. Voor spring- en eventingruiters is het kunststof beslag daarom eerder ongeschikt. “Zij beschikken gewoon niet over dezelfde bewegingsstijfheid als een vast beslag”, benadrukt Peter Baumann. “Als een paard bij een buitenrit op een steen stapt, past het materiaal zich aan de oneffenheid aan. Op deze manier wordt iedere keer een beetje aan de hoefnagels getrokken. Op den duur ontstaat zo speling, met als gevolg dat hele delen van de hoornwand kunnen afbreken. Dat gebeurt bij een metalen beslag, bijvoorbeeld met aluminium of een combinatiebeslag niet zomaar.” Daarom adviseert ook Stephan Becker een genageld rubberbeslag alleen in te zetten bij paarden die over een zeer goede en gezonde hoornwand beschikken. En juist die paarden hebben vaak helemaal geen beslag nodig, benadrukt Baumann.
  
“De kunststofvarianten om erop te plakken zijn geschikt voor hoeven waar niets anders meer ingezet kan worden”, weet Paul Hellmeier. “Voor de correctie van een foutieve stand van de voeten bij veulens, bij een losse hoornwand of als het hoornkapsel zo is beschadigd dat er helemaal niets meer genageld kan worden.” Je moet er echter op letten, dat het paard niet ongecontroleerd beweegt, omdat zo’n kunststof beslag dan alles kan afscheuren. Behalve de flexibel inzetbare hoefschoenen vinden veel hoefexperts het combinatiebeslag een goed alternatief voor de klassieke ijzers.
  
Het combinatiebeslag zorgt er normaal gesproken voor dat de bewegingsstijfheid in het voorste deel van de hoef wordt gegarandeerd, terwijl in het achterste deel van de hoef de verticale beweeglijkheid van het hoornkapsel in stand wordt gehouden.
Hoefexpert Stephan Becker vindt hoefschoenen de beste bescherming: “Gewoon omdat de dieren fysiologisch anders op blote voeten lopen.” Bovendien zijn deze relatief goedkoop, omdat ze tenslotte – afhankelijk van het model en de mate van gebruik – gemiddeld een jaar lang meegaan. Bij sommige modellen kunnen zelfs de zolen worden vervangen. Wie met hoefschoenen werkt moet er de tijd voor nemen: bij sommige modellen moet het aantrekken worden geoefend. De schoenen moeten perfect zitten, anders kunnen wonden aan de ballen ontstaan. Bij een paard met hoefschoenen moeten de hoeven in elk geval regelmatig worden bekapt. Aluminium is een ander alternatief voor het ijzerbeslag. Vanwege het lage gewicht wordt dit materiaal al lange tijd op de renbaan ingezet. Het weegt immers bijna een derde minder. “Dat kan een klein verschil uitmaken op de laatste meters”, weet de ervaren Hellmeier.
  
Afrollen van de voet
Veel springruiters ontdekken tegenwoordig aluminium ‘ijzers’. Ze zijn lekker licht, maar ook prijzig, omdat het materiaal duurder is dan staal. Peter Baumann: “Het doel moet zijn dat het paard zijn voet vlak neerzet en afrolt. Daardoor kan meer gewicht ook een voordeel zijn.” Ongeacht wat je voor je paard kiest, auteur van diverse vakboeken Armin Kasper vindt: “Met een goede hoefbescherming kan de mens de natuur te slim af zijn en meer van het paard eisen dan de natuur kan geven. Wees daarom altijd alert.”