Fresh Bloemen & Planten Tuinontwerp Beet Duiken Rovers Karper Mama Wetenschap in beeld Historia GoodFood Hart voor dieren

Tot op de bodem

Voor alle takken van de paardensport is de kwaliteit van de bodem van groot belang, of je nu recreatief rijdt of je paard klaarstoomt voor grote wedstrijden. ROS verzamelde alles wat je moet weten over ondergronden, van het geschikte materiaal en de kosten tot het onderhoud en verwijderen van de bodems.

Tekst: Stephanie Sieckmann / Foto’s: Arnd Bronkhorst, Horses in Media/Schneider, Schupp, www.reitplatzfaser.com

Het is 7 uur ‘s ochtends. Na een vrieskoude nacht schijnen zwakke zonnestralen over de buitenbak. Met het dressuurpaard worden de travers geoefend. De grond is in topconditie. Een paar uur later, ’s middags om 12.00 uur oefent een westernruiter doelgericht de sliding stop. En ’s avonds om 19.00 uur springt een toernooipaard – na een flinke regenbui - een Z-parcours.

Deze scène doet denken aan een reclamespotje voor de perfecte bakbodem. Ze laat echter ook zien hoe hoog de eisen zijn die aan een manegebodem worden gesteld. Jaargetijden en het weer beïnvloeden de conditie van de grond en veranderen de diepte en de dichtheid. Ondanks deze klimaatinvloeden moet de bodem te allen tijde in perfecte staat verkeren. Maar wat is perfect? Voor iedere discipline is een andere samenstelling van het bodemmateriaal gewenst. Terwijl professionele ruiters over de luxe beschikken om hun eigen bak te voorzien van de meest ideale bodem, moeten manegehouders en pensioneigenaren proberen de wensen van ál hun gasten te vervullen. Over de bovenste laag van de rijbodem wordt vaak het langst gebakkeleid.

Elasticiteit en houvast
De bovenste laag van de rijbak is ongeveer acht tot twaalf centimeter dik. Het bodemmateriaal is optimaal als de paardenhoef bij het werk elastisch kan afveren, voldoende houvast vindt en daarbij ongeveer drie tot zes centimeter in de grond verzinkt. Een glooiing van circa een tot twee procent zorgt ervoor dat water uit de bovenste lagen doorsijpelt en wegspoelt. Anders is vaak een draaglaag van grind, kiezel of gerecyclede dakpannen nodig, omdat de onderlaag te mul is. Dan moet er een scheidingslaag worden aangelegd, zodat de grove delen van de draaglaag zich niet omhoogwerken naar boven in de bovenste laag van de rijbak. Kortom: alle lagen moeten harmoniseren om een buitenbak te realiseren waar ruiters met plezier kunnen rijden.

De meest gehoorde klachten van ruiters zijn: de grond is te hard. Of: de grond is te diep. Principieel geldt: om een bodem te verbeteren moet aan enkele voorwaarden worden voldaan. De bovenste laag van de rijbak mag bijvoorbeeld niet te hoog zijn. Als er al meerdere keren zand, haksel, vlies of een mengsel toegevoegd is om de kwaliteit te optimaliseren, heeft de hoogte van de bovenste laag van de rijbak waarschijnlijk al een dikte van vijftien of twintig centimeter bereikt. Alvorens nieuw materiaal toe te voegen, moet een deel van de bovenste laag van de rijbak worden verwijderd. Nieuw materiaal dat onder de oude laag ligt, wordt gemengd, maar moet wel een zinvolle aanvulling zijn. Houtsnippers die zo groot zijn dat ze in hoefijzers of de straal blijven hangen, zorgen eerder voor irritatie dan voor plezier. Ook kwartszand met scherpe kantjes, dat de hoefhoorn of zelfs het ijzer wegschuurt is een nachtmerrie voor ruiter en paard.

Verschillende factoren

Belangrijk is dat elke buitenbak individueel behandeld wordt. Een algemene formule met welk materiaal de grond optimaal kan worden verbeterd, bestaat niet. Als de rijbak helemaal opnieuw wordt ingericht, moet behalve over het financiële plaatje ook over de volgende factoren worden nagedacht: hoeveel paarden lopen er dagelijks in de bak? Welke disciplines worden voornamelijk gereden? Welke ondergrond is regionaal verkrijgbaar? En niet te vergeten: wat te doen met de oude laag uit de rijbak? Een grondanalyse kan duidelijkheid bieden over welke bodem het meest geschikt is.
Voorwaarde is over het algemeen wel dat de bak uit onschadelijk materiaal bestaat en dat de paardenmest regelmatig wordt verwijderd. Als uit analyse blijkt dat de bodem door belaste houtsnippers of paardenmest onbruikbaar is, is er nog maar een oplossing: het transport naar de stortplaats.

Ongeacht of het om een binnen- of buitenbak gaat, als de bak gedeeltelijk of helemaal in de schaduw ligt, spelen stuwvocht en vorst een beslissende rol. Ook moet met de ligging van de complete manege rekening worden gehouden. Als er velden om de bak liggen en deze daarmee aan wind is blootgesteld, waait fijn zand uit de buitenbak snel weg. In dat geval is een mengsel van grove korrel en textielvezel aan te bevelen. Als de buitenbak langs een tochtvrije bosrand ligt, kan het aandeel fijne korrels hoger zijn.

Wereldwijd worden de meest diverse looplagen aangeboden. Terwijl in de VS mengsels uit zand en gerecyclede auto- of vrachtwagenbanden tot de toptips behoren, zijn hier vooral ecologisch afbreekbare zandmengsels in trek. Rivierzand, slempzand, kwartszand of kleigrond, het aanbod is enorm.

De meeste materialen worden onbeperkt aanbevolen. Bij zand en houtsnippers wordt echter sinds kort een verhoogde stofbelasting vermoed. Van sommige mengsels wordt aangenomen dat ze door verrotting, schimmelbelasting of fijnstof schadelijk zijn voor gevoelige paarden.

De laatste jaren is groen zand de absolute topper gebleken als het gaat om looplagen. Dit mengsel uit kwarts- en kleizand wordt – afhankelijk van de gebruikseisen – als individuele cocktail vervaardigd en overtuigt, mits regelmatig natgemaakt, door zijn tredvastheid en stofvrijheid. Principieel is het mengsel voor alle disciplines geschikt en wordt het ook graag in veterinaire onderzoekshallen gebruikt.

Het juiste mengsel

Meestal bestaat de looplaag uit een mengsel van zand en tapijtsnippers. Afhankelijk van de discipline en de individuele eisen laat de staleigenaar ook hier een passend mengsel mixen. Door een hoog aandeel aan tapijtsnippers kan zelfs vorstresistentie worden bereikt. Bij vakkundige verzorging en het regelmatig verwijderen van paardenmest kan deze bodem ook bij dagelijks gebruik door twintig tot veertig paarden tot tien jaar meegaan. Als de kwaliteit van de looplaag minder wordt, kunnen er gewoon enkele nieuwe componenten of een nieuw mengsel onder worden gemengd.

Gedurende de laatste jaren worden diverse nieuwe oplossingen voor manegebodems op de markt aangeboden. Een gepatenteerd mengsel van bamboevezels, een duurzaam en ecologisch afbreekbare grondstof, biedt hoge elasticiteit. Voor de opbouw van de bodem zijn speciale roostersystemen ontwikkeld die vooral in kleine maneges en voor vrijetijdsstallen veel voordelen voor de staleigenaren met zich meebrengen. De vierkante platen worden vlak op de grond gelegd en aansluitend met zand of haksel opgevuld- klaar is de rijbak.

Roosters en textielvezels
Een ongebruikelijke optiek biedt de Swingground. Deze gepatenteerde looplaag in voddenlook biedt elasticiteit en een bepaalde vering, zonder aan tredvastheid in te boeten. Hij kan het hele jaar door worden bereden, is onderhoudsarm, vorstresistent en bijzonder lang houdbaar. De clou van dit gepatenteerde systeem zijn textielvezels uit tuft-vloerbedekking zoals ze bij de Mercedes C-klasse en de BMW 5-serie worden gebruikt. Er werden grapjes gemaakt dat deze bodem aan het einde van haar gebruiksperiode als chemisch afval verwijderd zou moeten worden. Wie de Swingground weer kwijt wil, kan contact opnemen met de fabrikant, die de bodem graag weer terugneemt. De wachtlijst voor gebruikte Swingground is namelijk erg lang…

TIP
Onlangs heb ik bij een bezoek aan de Universiteit van Zurich opnames gezien van hoe het paard zijn benen neerzet. In een vertraagde opname is het bijna alsof het een beetje bungelig en los gaat! De samenwerking van banden en pezen zorgt ervoor dat alles bij elkaar blijft, want er komt natuurlijk een enorme kracht terecht op de kleine hoef! Kijk maar eens naar een opname van een paard dat landt na de hindernis. Zijn kogel veert bijna helemaal door tot op de grond. De professoren aldaar vertelden mij dat het belangrijk is voor een paard om op veel verschillende ondergronden te lopen. Hierdoor krijgt hij een sterker onderbeen en is de kans op blessures kleiner.

Bodemanalyse
Advies van de expert
Is het bijmengsel geschikt? Moet de rijbodem worden vervangen? Hoe zit het met de elasticiteit? Wie de kwaliteit van zijn manegebodem wil testen, kan een zandmonster opsturen en door experts laten beoordelen. De looplaag wordt dan onderzocht op slijtage, elasticiteit en duurzaamheid.