Fresh Bloemen & Planten Tuinontwerp Beet Duiken Rovers Karper Mama Wetenschap in beeld Historia GoodFood Hart voor dieren

De zintuigen van je paard: horen, zien en voelen

Paarden communiceren door middel van geuren, ze beschikken daarnaast over een uitstekend ontwikkeld gehoor en kunnen ook in de duisternis goed zien. Willen wij onze paardenvriend beter begrijpen,  dan moeten we weten hoe hij de  wereld om zich heen ervaart.

Tekst: Lieke van Zuilekom/Foto: www.shutterstock.com


1 Zien: Kijk eens met andere ogen
Paarden en ruiters kijken heel anders naar de wereld om hen heen, dat zal geen ruiter verbazen. Paarden hebben de grootste ogen van alle zoogdieren, groter zelfs dan die van een olifant of walvis. Dankzij de plaatsing van de ogen aan de zijkant van hun hoofd, hebben ze bovendien een zichtsveld van bijna 360 graden. Paarden kunnen hierdoor op hetzelfde moment naar voren, naar opzij én naar achter kijken.
Echt heel scherp ziet het paard alleen in het gebied dat door beide ogen wordt gezien. Dit stukje meet zo’n 70 graden. In vergelijking: de mens heeft een scherp zichtveld van 140 graden, dat is dus tweemaal zoveel.Een supergroot oog zoals een paard heeft, heeft niet alleen maar voordelen. Het duurt namelijk altijd even, voordat zo’n groot oog een verandering in lichtsterkte heeft verwerkt. Daar moet je als ruiter rekening mee houden, als je vanuit de schaduw het felle zonlicht instapt, of andersom. Zeker wanneer je gelijk een sprongetje wilt maken of van tempo wilt wisselen.In de schaduw en/of schemer ziet een paard aanzienlijk beter dan zijn ruiter. Hierdoor kan het gebeuren dat hij schrikt van voorwerpen, die zijn ruiter niet eens heeft gezien. Ook daarvan moet je je als ruiter bewust zijn.

2 Horen: een paard kan zelfs een speld horen vallen

Een paard kan nog net geen gras horen groeien, maar als je een speld laat vallen, hoort hij dit zeker. Het gehoor van het paard is namelijk ontzettend goed ontwikkeld. Zeker hoge tonen, tot in het ultrasone bereik, kan hij goed waarnemen. Jaren geleden, toen onze paarden nog in het wild leefden, was het gehoor ontzettend belangrijk om te kunnen overleven. Het paard hoorde roofdieren, die op hem afslopen, aankomen door het breken van een takje in de verte en/of het ruisen van het gras. Maar ook nu paarden hun gehoor niet meer zo hard nodig hebben, horen ze nog extreem goed. Wanneer ze een geluid waarnemen dat ze niet kennen, draaien ze steevast hun oren in die richting, dan hun hoofd en vervolgens ook de rest van hun lichaam.
Sommige paardenkenners denken dat met deze draaibeweging van het paardenlichaam de geluidsgolven tegen de borst worden gereflecteerd, waardoor het paard het geluid beter kan plaatsen.Hoe harder het geluid, hoe moeilijker het voor je paard is om te bepalen waar het geluid vandaan komt en of het geluid gevaar indiceert of niet. Dit is ook waarom sommige paarden wat nerveus reageren in omgevingen waar veel geluid is of wanneer het erg hard waait.

3 Voelen: paarden zijn erg gevoelige dieren

Niet alleen paardeneigenaren zullen erkennen dat paarden enorm gevoelig zijn, ook de wetenschap heeft dit al meermaals aangetoond. Een paard heeft op zijn bovenlip alleen al, per vierkante centimeter huidoppervlak, meer vrije zenuwuiteinden dan een mens over zijn hele lichaam telt. De super gevoelige bovenlip van het paard helpt het paard om zijn eten te sorteren. Scherpe of niet-eetbare zaken worden zo door hem van zijn voedsel gescheiden.
Naast de bovenlip zijn ook de oogleden, de kroonranden van de hoeven, de achterkant van zijn enkels en de onderzijde van zijn flanken heel gevoelig. Het is dan ook geen wonder dat paarden bij het poetsen op deze plekken soms gevoelig kunnen reageren. Tot de zogenaamde ‘voelorganen’ van het paard rekenen we ook de haren rond zijn mond en neusvleugels. Met behulp van deze tastharen kunnen paarden hun zeer nabije omgeving onderzoeken. Het afscheren of knippen van deze tastharen, kan ertoe leiden dat paarden vaker hun neus stoten aan bijvoorbeeld de voer- of waterbak. Hierom is in veel landen het afknippen van de tastharen verboden.

4 Ruiken: paarden praten door middel van geur
Mensen zijn in staat om heel lang en uitgebreid over hun gevoelens te praten. Paarden niet. Zij tillen een keer hun hoofd op, ademen een keer diep en weten meteen alles van elkaar. Wie vindt wie aardig? Wie horen bij elkaar? Is alles in de weide in orde? Is er reden tot ongerustheid? Dat wordt allemaal in die ene beweging verteld.Paarden wisselen, door bepaalde geuren uit te scheiden, aanvullende informatie aan elkaar uit. Deze informatie wordt door middel van feromonen, bepaalde lichaamseigen geurstoffen, aan elkaar overgedragen. Deze geuren kunnen seksuele lokstoffen zijn, maar ook geurtjes die het territorium van een hengst aangeven of alarmsignalen om andere leden in de kudde te waarschuwen.
Maar het reukorgaan helpt ook om vrienden te herkennen, om voedsel te analyseren en om vijanden te lokaliseren. Bij een gunstige wind kan een paard geuren van wel twee kilometer afstand oppikken. In zijn ‘laboratorium’, het zogeheten Orgaan van Jacobson, slaat hij al deze informatie op. Het Orgaan van Jacobson is een luchtzakje, gevuld met een soort slijm dat de ingezogen reukpartikels een beetje vochtig maakt. Hoe vochtiger de partikels, hoe intensiever hun geur.Als paarden flemen, is dat een teken dat hun Orgaan van Jacobson op volle toeren draait. In dat geval is er een heel bijzonder geurtje hun neus binnengedrongen. Door het oprollen van hun bovenlip, wordt de neusgang afgesloten, waardoor de geur nog eens wordt versterkt.

5 Proeven: kritisch als een kat
De smaak van mensen en paarden loopt lang niet zover uiteen als je misschien zou denken. Wetenschappelijk onderzoek heeft zelfs aangetoond dat mensen en paarden een overeenkomstig smaakgevoel hebben. Paarden kunnen zuur, bitter, zoet en zout waarnemen. Bitterstoffen in hun voeding vinden ze vaak niet zo storend als wij mensen, maar op zout reageren paarden een stuk gevoeliger dan dat wij doen.
Paarden laten hun water al staan wanneer er minder dan 0,60 procent zout in zit! Mensen daarentegen merken pas dat water zout is, als de concentratie boven de één procent uitkomt. Ter vergelijking: in zeewater zit 3,5 procent zout.Voor voederfabrikanten zijn paarden lastige klanten. Want hoewel een paard over een spijsverteringskanaal beschikt dat zelfs een bananenschil of zelfs boomschors kan verwerken, kunnen paarden – net als bijvoorbeeld katten – maar moeilijk wennen aan verandering van hun voer. Dit heeft echter ook een belangrijk voordeel: goed gevoerde en gehouden paarden zullen – over het algemeen – vreemde (giftige!) planten laten staan. Want wat een boer (paard) niet kent….