Fresh Bloemen & Planten Tuinontwerp Beet Duiken Rovers Karper Mama Wetenschap in beeld Historia GoodFood Hart voor dieren

10 tips om rugproblemen te voorkomen

De manier waarop je je paard houdt, zijn uitrusting én je manier van trainen zijn allemaal van invloed op de gezondheid van de paardenrug.
 
Tekst: Aline Müller / Foto’s: Horses im Media/Brandel, IMAGO, Privat, www.slawik.com


1 Opbouw van spieren – stapje voor stapje
We willen allemaal graag een goed gespierd en ontspannen paard. Helaas worden de spieren van je paard slechts per millimeter opgebouwd. Deze spierontwikkeling is afhankelijk van de training. Al bij het jonge paard wordt de basis gelegd voor een goede bespiering. Dat heeft invloed op de hele ontwikkeling van het paard. Het is onze taak om de training aan te passen aan de leeftijd van het paard, zijn conditie en zijn gezondheid. Een paard dat niet over de benodigde kracht bezit voor wat je van hem eist, zal zijn bewegingspatroon aanpassen om zijn lichaam te ontzien. De spieren passen zich aan de krampachtige bewegingen aan en ontwikkelen zich of op de verkeerde plek of helemaal niet. Daarmee zijn rugproblemen al geboren. Om dat te voorkomen, moet je de tijd nemen en letten op kleine successen bij de opleiding van jullie beiden. Bouw regelmatig ontspanningsfases in de training in en houd de spierontwikkeling goed in de gaten. Een eerlijk opgeleid paard heeft plezier in zijn werk en presteert beter dan een gedwongen sporter. Voor een eerlijk opgeleid paard vormen later zelfs de hoogste hindernissen geen probleem meer.

2 Voorkom stress
"Meestal ontstaan rugklachten door fouten van de ruiter of fouten in de opleiding van het paard”, aldus dressuurruiter Anne Schmatelka. Wanneer je paard langdurig stress ondervindt, kan dat negatieve gevolgen hebben voor zijn gezondheid. En voor zijn rug. Een trainingsplan kan helpen om de eisen die je aan je paard stelt, in kaart te brengen. Noteer in een soort dagboek wat goed is gelukt en wanneer je paard ontspannen en gemotiveerd is geweest. Houd daarbij rekening met zijn leeftijd en opleidingsniveau. En let ook op jezelf. Als je na een stressvolle dag in het zadel klimt, reageer je misschien eerder geïrriteerd dan wanneer je zelf ook ontspannen bent.

3 Maak verbinding met gevoel
Wij ruiters kunnen met onze handen een enorme kracht overbrengen op het lichaam van ons paard. Veel ruiters realiseren zich dat niet of onvoldoende. "Een verkeerde inwerking door de hand is één van de belangrijkste redenen voor rugklachten bij paarden”, licht Anne Schmatelka toe. "Als een ruiter zijn handen niet onafhankelijk van de beweging van het paard kan gebruiken, als hij zijn handen intrekt of verkrampt of als hij niet op het juiste moment nageeft, leidt dat op den duur tot problemen.” Je mag nooit een bepaalde houding met je handen afdwingen of zelfs maar proberen om het hoofd van het paard tot onbeweeglijkheid te dwingen. De hand moet altijd soepel de bewegingen van het paard volgen. Een stijve hand belemmert het paard om met zijn hals balans te zoeken, zijn rug te welven en het ruitergewicht te dragen zonder schade te lopen. Gehoorzaamheid betekent dus niet een gevecht tussen de handen van de ruiter en de hals van het paard! Een gevoelige inwerking van de handen is de basis van goed ruiterschap. Alleen zo kan het paard vol vertrouwen aan het bit treden.

4 Zeg eens ‘aaaa’
Paarden met pijn in de mond zijn niet ontspannen. Zij werken tegen het bit, slaan met hun hoofd of zijn zelfs teugelkreupel. Tandpijn zorgt er bovendien voor dat het paard zijn voer minder goed opneemt. Paarden met tandpijn eten slecht en kunnen daardoor niet goed presteren. De oorzaak van pijn in de mond hoeft niet altijd ernstig te zijn. Misschien wisselt hij gewoon zijn tanden. Zijn aanleuning verslechtert, want de tandwissel en de tandproductie kunnen behoorlijk veel pijn veroorzaken. Laat regelmatig de mond van het paard controleren en negeer aanleuningsfouten niet, vraag jezelf steeds af wat er achter zou kunnen zitten. Soms zie je het al op stal; het paard wil zijn bit niet aannemen, hij is onrustig of eet zijn hooi niet goed. Een daaruit voortvloeiende slechte spijsvertering kan ook voor blokkades in de rug zorgen.

5 Blokkades op tijd wegnemen
Osteopathische laesies, ofwel blokkades, kunnen eveneens rugklachten veroorzaken. "Het paard ontwikkelt een ander bewegingspatroon als de blokkades niet door bijvoorbeeld een osteopaat of fysiotherapeut worden behandeld”, aldus Anne Schmatelka. Dergelijke paarden proberen de pijnlijke plekken te ontzien. De bewegingen veranderen en leiden op andere plekken tot overbelasting. Ook het ruitergewicht kan een verdere verslechtering tot gevolg hebben. Rugproblemen leiden in veel gevallen tot onherstelbare schade, bijvoorbeeld tot Kissing Spines. Let daarom goed op veranderingen in de bewegingen van het paard en de ontwikkeling van zijn spieren. Bij een vermoeden van rugproblemen of pijn kun je het best een deskundige raadplegen.

6 Sociale contacten
Paarden zijn echte loopdieren. Zij bewegen in de natuur bij het grazen twaalf tot vijftien uur in een rustig staptempo. Daarbij leggen zij wel dertig kilometer per dag af. "Als een paard weidegang ontbeert of op zijn minst een grote paddock, maar twintig tot 22 uur per dag in zijn box opgesloten staat, kan dit leiden tot aanzienlijke stijfheid in de rug”, aldus onze expert. Bovendien bevordert het sociale contact met soortgenoten zijn welzijn en voorkomt het gedragsstoringen. Het paard leert spelenderwijs zijn lichaam coördineren en kan zo zelf zijn stress verminderen. Maar ook in een kudde kan stress ontstaan, bijvoorbeeld als er te weinig ruimte is voor het aantal paarden, als er constant wrijvingen ontstaan tussen de paarden en wanneer, meestal ranglagere, paarden niet de nodige rust krijgen. "Deze factoren kunnen evengoed leiden tot verkramping en tot rugklachten. Het is daarom belangrijk dat je paard zich niet alleen voldoende kan bewegen, maar ook dat hij contact heeft met zijn vriendjes.”

7 Neem de tijd, vermijd dwang
"Voor het beleren van een paard heb je tijd nodig en geduld, maar in elk geval geen hulpteugels”, schrijft Claus Penquitt in zijn ‘Freizeitreiter-Akademie’. Er zijn veel discussies gaande over het nut van hulpteugels. Feit is dat een hulpteugel, mits verkeerd gebruikt, gezondheidsklachten kan veroorzaken. Je kunt ontspanning van je paard niet afdwingen. Ook een te strak in het harnas gedwongen houding van hoofd en hals kunnen pijn veroorzaken. Spieren moeten immers wel kunnen bewegen. Rijd je paard met verschillende halslengtes, een keer voorwaarts-neerwaarts dan weer met geheven hals. Laat hem regelmatig aan de lange teugel ontspannen lopen. Hulpteugels zijn geen duurzame oplossing, want elk paard moet zich tijdens de training kunnen rekken en ontspannen. Hulpteugels beïnvloeden weliswaar de houding van het lichaam, maar daarmee ook zijn beweging. Zijn passen worden krampachtiger en minder ruim. Een correcte strekhouding is alleen mogelijk aan een langere teugel. Vooral bij paarden met rugklachten is het versterken van de spieren belangrijk. En dat krijg je alleen maar door eerlijk werken en een actieve achterhand.

8 Mooi uitzicht gezocht
Een raam in de stal naar de binnenplaats kan leiden tot permanente problemen, als verkeerde bewegingspatronen of bepaalde lichaamshoudingen de rug belasten. Onze paarden zijn nieuwsgierig en willen graag zien wat er allemaal om hen heen gebeurt en daarom moeten boxen zodanig zijn gebouwd, dat het paard zijn hoofd uit de deur of het raam kan steken zonder zijn rug te belasten. Hij moet zijn omgeving kunnen zien, zonder dat hij zijn hoofd moet optillen of constant zijn halsspieren moet aanspannen. Vooral pony’s en heel grote paarden moeten vaak rare capriolen uithalen, om überhaupt naar buiten te kunnen kijken. Als ze deze (ongezonde) houding gedurende een lange tijd aanhouden, misschien zelfs uren achter elkaar, hoef je niet raar op te kijken als je paard last heeft van stijfheid van bijvoorbeeld zijn rug of problemen heeft met stellen en buigen. Als de rug al problemen geeft, kunnen hooiruiven en voerbakken die te hoog hangen het probleem verergeren. Laat je paard in dit geval van de grond eten, want een lang uitgestrekte hals rekt de rugspieren en ontziet de wervelkolom.

9 Tempocontrole
Niet toevallig staat het onderwerp ‘takt’ helemaal bovenaan in het opleidingsschema. "Een paard kan alleen ontspannen vanaf de achterhand naar voren toe door zijn lichaam heen werken, als hij in staat is zijn takt aan te houden”, licht Anne Schmatelka toe. Als je vaak te snel of te langzaam rijdt, kan ook dat tot rugklachten leiden. Sommige paarden zijn dan geneigd om met een sprintje de hulpen van de ruiter te ontwijken, vooral als ze nog niet voldoende last met hun achterbenen kunnen dragen.  

10 Past het allemaal?

De uitrusting speelt bij het rijden een belangrijke rol. Dat geldt niet alleen voor een (goed) passend zadel, ook een verkeerd bit kan leiden tot problemen. Als je de sperriem te strak aanhaalt, raken kaak en nek gespannen. Deze verkramping heeft een grote invloed op de hals, de schouder en de rug van het paard. Een gespannen schoft kan ervoor zorgen dat het paard struikelt. Kijk regelmatig naar de pasvorm van je uitrusting. Bij veranderingen van de bespiering van het paard in de loop van zijn opleiding, moet het zadel waarschijnlijk worden aangepast.