Fresh Bloemen & Planten Tuinontwerp Beet Duiken Rovers Karper Mama Wetenschap in beeld Historia GoodFood Hart voor dieren

De evolutie van onze paarden

Als de voorvader van het paard nu één van onze KWPN-ers zou tegenkomen, moet hij wel heel verbaasd staan te kijken. De oorsprong van ons paard is namelijk de Eohippus, een klein dier ongeveer zo groot als een vos, dat ongeveer vijftig miljoen jaar geleden in Noord-Amerika en West-Europa leefde. Het waren kleine, slimme dieren met goede zintuigen. Ze leefden van bladeren, gras en vruchten. Het diertje had geen hoeven, maar had aan elke voet vijf(!) tenen.

Tekst en foto’s: Drs. E.L.G. Hermens


Paarden horen tot de zogenaamde ‘oneven-hoevigen’. Dat zijn dieren die aan elke voet een oneven aantal tenen hebben. Onze paarden hebben verwantschap met tapirs en ook met neushoorns. De Eohippus werd opgevolgd door paardachtige dieren die gaandeweg de evolutie steeds groter werden. Ongeveer dertig miljoen jaar geleden hadden de paarden nog drie tenen aan elke voet, omdat ze vooral leefden op zachte, natte, moerasachtige grond en op die manier minder snel wegzakten in de modder. Ongeveer twintig miljoen jaar geleden veranderde het klimaat. Er kwamen steeds minder moerasachtige gebieden en de grasvlaken namen toe.

Oorsprong nog steeds zichtbaar
Zo’n twaalf miljoen jaar geleden was het paard ongeveer honderd centimeter groot. Hij leefde vooral van grassen en kruiden. Zijn buitenste tenen werden steeds kleiner en het paard liep alleen nog op de sterk ontwikkelde middelste teen. Op die manier was hij in staat een grotere snelheid te ontwikkelen en was hij beter in staat te vluchten voor roofdieren. Zelfs nu nog, vele miljoenen jaren later, kunnen we de overblijfselen van de oorspronkelijke tenen zien aan de botten in het onderbeen van onze moderne paarden. De zogenaamde ‘griffelbeentjes’ zijn overblijfselen van deze tenen en ze zijn nog steeds te voelen aan het been van je paard. Ze kunnen zelfs breken. Gelukkig is het paard dan niet ten dode opgeschreven, omdat het maar kleine botjes zijn zonder functie. De fractuur van een griffelbeentje kan echter wel voor pijn en kreupelheid zorgen, waardoor in sommige gevallen het afgebroken stukje bot moet worden verwijderd. Vreemd om te bedenken dat de oorzaak hiervoor eigenlijk ligt bij een voorvader van meer dan twaalf miljoen jaar oud!

Ezels, zebra’s en paarden
Ongeveer vier miljoen jaar geleden splitste de evolutionaire lijn zich in een groep ezels, zebra’s en paarden. De paarden zoals we die nu kennen, ontstonden uit het geslacht Equus.De eerste afbeeldingen van paarden vinden we in grotschilderingen in Frankrijk. Ze zijn ongeveer 40.000 jaar oud. Zelfs toen werden de paarden al bewonderd om hun kracht, snelheid en uithoudingsvermogen. Maar van een samenwerking of contact tussen mens en paard was nog geen sprake. Het waren wilde dieren en ze werden voornamelijk bejaagd voor hun vlees. Het duurde tot ongeveer zesduizend jaar geleden voordat de eerste paarden werden getemd en mensen paarden gingen gebruiken als lastdier. Deze paarden waren klein en het duurde nog geruime tijd voordat de paarden groot genoeg waren om op te rijden. De oudste bewijzen voor de samenwerking tussen mens en paard komen vanuit gebieden in Azië, met name uit de gebieden die nu bekend staan als het zuiden van de Oekraïne, de Kaukasus en Centraal Azië.

Door paarden getrokken strijdwagens werden al gebruikt tijdens de Shang Dynastie ongeveer 3500 jaar geleden. In oorlogen gingen paarden een steeds belangrijkere rol spelen. Ongeveer 2700 jaar geleden veranderde er veel in het gebruik van het paard. Strijdwagens werden minder belangrijk in de oorlogsvoering en de ‘Cavalerie’ nam toe in populariteit, mede doordat de kunst van het rijden toenam. In oude beelden uit Azië zien we al veel van de rijkunst terug die ook nu nog gebuikt wordt. In deze omgeving werden ook een tweetal erg belangrijke uitvindingen gedaan die het paardrijden voor altijd zouden veranderen, het borsttuig voor het aangespannen rijden, ongeveer 2300 jaar geleden en de stijgbeugel voor het rijden onder het zadel, ongeveer 1800 jaar geleden. Deze uitvindingen zouden pas veel later ook in Europa worden geïntroduceerd.

Nog altijd even populair
Het paard heeft altijd een belangrijke rol gespeeld in de manier waarop onze wereld veranderd is. In 344 voor Christus reed Alexander de Grote voor het eerst op zijn paard Bucephalus. Gedurende achttien jaar was het zijn trouwe vriend. Bucephalus droeg Alexander de Grote tijdens zijn verovering van de wereld. Toen zijn paard na jaren trouwe dienst stierf, noemde Alexander een stad naar hem. Maar paarden werden niet alleen gebruikt voor oorlogsvoering. Ook voor sport en recreatie werden ze gebruikt. Bij de wagenrennen in de tweede eeuw voor Christus die in het Circus Maximus werden gehouden, kwamen wel 225.000 toeschouwers.
Ongeveer 1500 jaar geleden werden er al tijdens ceremonies dressuuroefeningen gedaan die niet veel verschilden van de bewegingen die heden ten dage nog bij een dressuurproef uitgevoerd worden. En polo was al in die tijd een populaire sport. Ook na het begin van onze jaartelling drukken de paarden een duidelijk stempel op de vorming van de wereld zoals wij die kennen, daarover lees je binnenkort in deel 2 van de evolutie van het paard.