Fresh Bloemen & Planten Tuinontwerp Beet Duiken Rovers Karper Mama Wetenschap in beeld Historia GoodFood Hart voor dieren

EHBO: als iedere minuut telt...

Een nageltred, een sterk bloedende wond of een koliek - in dit soort noodgevallen moet de paardeneigenaar eerste hulp verlenen tot de dierenarts arriveert.
      
Beenbreuk
Met name in de winter lopen paarden vaak beenbreuken op, bijvoorbeeld wanneer ze in de bak rennen en ravotten, zonder eerst een goede warming-up te hebben gehad. Vermoed je dat je paard een beenbreuk heeft opgelopen, bijvoorbeeld omdat hij zijn been opeens sterk ontlast? Zorg er dan voor dat hij zijn been stil houdt. Geef je paard in geen geval pijnstillers of rustgevende middelen! Je loopt dan namelijk het risico dat je paard de pijn niet meer voelt en dat hij zijn been teveel belast, met alle gevolgen van dien.
In dringende noodgevallen is een noodverband met spalk nodig. Daarvoor wordt eerst een gewoon verband (zie ook ‘Wondverzorging’) met een dikke laag polstermateriaal aangelegd, waaromheen stabiele voorwerpen zoals bezemstelen of daklatten worden bevestigd. Deze worden op hun beurt met een extra verband vastgemaakt. Er wordt onderscheid gemaakt tussen open en gesloten breuken. “Bij open breuken zie je het gebroken bot”, legt Dr. Coco Gather uit, “een gesloten breuk is minder goed zichtbaar. Maar alleen al bij het vermoeden van een breuk mag het paard zijn ledemaat in geen geval bewegen. Zelfs een klein scheurtje kan bij beweging namelijk al leiden tot een fractuur.”
  
Koorts
Een paard heeft hoge koorts als zijn lichaamstemperatuur boven de veertig graden uitkomt. Veel paarden zijn moe en lusteloos en eten of drinken nauwelijks. Heeft jouw paard koorts? Bel dan onmiddellijk je dierenarts. “Paarden met koorts mogen in geen geval worden belast”, benadrukt Dr. Coco Gather, “als het koud is, moeten ze onmiddellijk warm worden ingepakt, bij hitte moeten ze op een schaduwrijke plek worden neergezet.” Probeer de paardenbenen voorzichtig te koelen, werk hierbij langzaam vanaf de enkel naar boven. Anders bestaat de kans op het optreden van een hartaanval. “Als het paard het toestaat, kun je ook een natte, koude handdoek of eventueel zelfs een ijspack onder de staart of in de nek leggen.”
Koorts is meestal een symptoom voor infectieziekten, bijvoorbeeld van de ademhalingsorganen. Maar ook ont-stekingen door geïnfecteerde wonden kunnen de lichaamstemperatuur behoorlijk laten stijgen.
 
TIP van Annemarie van der Toorn
Gebruik een thermometer die geschikt is voor paarden en zorg dat er bijvoorbeeld een touwtje met een kurk aan vastzit. Soms merk je namelijk dat de darmen een zuigende werking hebben. Het is best wel eens voorgekomen dat de thermometer de darmen in getrokken werd… en dan wordt het goed zoeken. Met een touwtje en een kurk voorkom je dat gevaar.
Het is verstandig om de basistemperatuur van je paard te weten. Een normale temperatuur van een paard ligt tussen de 37.5 en 38,5 graden Celsius. Als je je paarden een aantal dagen achter elkaar meet, weet je wat zijn basistemperatuur is.
  
Wondverzorging
Ook de kleinste wondjes kunnen bij paarden grote gevolgen hebben, want ook bij wondjes die er weinig spectaculair uitzien, kunnen gewrichten, peesschedes, slijmbeurzen of pezen beschadigd zijn. Behandel zelf alleen kleine huidontvellingen met desinfecterende middelen of wondzalf. Alle andere wonden kun je beter aan de dierenarts overlaten. Een verband beschermt tegen binnendringende kiemen en stelpt lichte bloedingen. Je kunt dus het best een klein verbandje aanleggen, tot de dierenarts arriveert.
Voor een klassiek beenverband heb je ongeveer vijftig centimeter lange watten nodig, met een laag gaas eroverheen. Die kun je direct op de wond leggen, zonder dat deze blijft kleven. Daaroverheen leg je een elastische, universele bandage met een breedte van tien tot twaalf centimeter om de bloedsomloop niet af te snoeren. Dr. Coco Gather adviseert geen zelfklevende bandages te gebruiken, omdat deze weinig luchtdoorlatend zijn. De bandage kan met bijvoorbeeld een krepband worden bevestigd. Aansluitend test je met je wijsvinger of het verband goed zit.
Sterk bloedende wonden zien er vaak verschrikkelijk uit, maar een groot, volwassen paard kan acht tot tien liter bloed verliezen, zonder dat het levensbedreigend wordt. Als het bloed er echter uitgutst of als het bloed in een flinke straal uit de wond pulseert, is dit echt een noodgeval. Tot de dierenarts komt, kun je het best een drukverband aanleggen. Daarvoor neem je schoon, nog opgerold verbandgaas. Leg het verband op de wond en maak deze vast met een bandage. Als de bloeding niet stopt, leg je er een tweede verbandgaas overheen. Maak dit verband met een bandage vast. Stopt het bloeden nog steeds niet? Bind dan het been boven de wond af, in de richting van het hart. Laat de dierenarts de stuwing oplossen en het verband eraf halen.
Op plekken waar je geen verband kunt vastmaken, kun je het best een schone doek op de wond drukken. Onder alle omstandigheden geldt: bloed stillen is belangrijker dan properheid. “Arteriële bloedingen hebben in ieder geval een reinigend effect”, aldus Dr. Coco Gather, “in eerste instantie is het belangrijk om het bloedverlies te verminderen.” Bij alle wonden is het belangrijk om de vaccinatie tegen tetanus te checken!
  
Bloedneus
Ook bij een bloedneus is het belangrijk dat je onmiddellijk contact opneemt met je dierenarts. Een bloedneus kan serieuze oorzaken hebben en het gevaar bestaat zelfs dat het paard doodbloedt. “In de luchtzakken kunnen zich bijvoorbeeld schimmels ophopen. Ook kan het paard een bloedtumor in zijn neusholte hebben”, legt Dr. Coco Gather uit. Het paard mag niet meer worden bewogen. Omdat een sterke bloeding meestal niet uit de neusgaten komt, maar van verder ’boven’, is het niet zinvol om verbandmateriaal in de neusgaten te proppen. Het enige wat je kunt doen is het paard rustig houden tot de dierenarts komt, hem een natte handboek in zijn nek leggen en zijn hoofd relatief hoog houden.
 
Hoefblessures
Een vreemd voorwerp dat in de hoef is beland, is altijd een noodgeval. Als het voorwerp er helemaal is ingedrongen, moet het blijven zitten tot de dierenarts komt. Die kan de in- en uittredeplek het best beoordelen. Als het voorwerp uit de hoef steekt, probeer het er dan voorzichtig uit te trekken en markeer deze plek. “Het gat mag niet gedesinfecteerd worden”, benadrukt Dr. Coco Gather, “anders worden er alleen maar meer bacteriën in de wond gespoeld, die zich in de gesloten, warme hoef goed kunnen vermeerderen.”
Tot de dierenarts arriveert moet de hoef worden verbonden. Daarvoor leg je watten vanaf de onderkant om de wond heen, van de opgetilde hoef tot aan de enkel. De rest kun je over de punt van de hoef, onder de zool vouwen. Vervolgens wikkel je een bandage een keer zijwaarts om de hoef en daarna diagonaal van de hoefzool tot aan de punt van de hoef weer terug naar de enkel en dan de andere kant op. Maak de bandage provisorisch met een krepband vast. Voor extra stevigheid is het verstandig een stevig plakband om de hoef te plakken, zodat het paard het verband er niet afloopt. Je moet voor en achter nog een vinger tussen verband en been kunnen steken.
Dit soort verband is ook geschikt voor hoefzweren. Bij een hoefzweer is het paard kreupel en reageert hij op de test met de hoeftang. Ook heeft hij een duidelijk voelbare pulsatie in de onderste voetarteriën en eventueel een verhoogde temperatuur. Om het uitsnijden voor de dierenarts makkelijker te maken, kun je de hoef in zeepsop of warm water dompelen en vochtig inpakken. Het natte verband kun je met een plastic zak omwikkelen. Let wel op dat het plastic stevig vastzit, zodat het paard niet kan gaan knabbelen (gevaar van koliek). Ook bij hoefblessures moet de inenting tegen tetanus worden gecheckt.
 
Maandagziekte
De symptomen van de maandagziekte zijn onder andere acute, pijnlijke ontsteking van vooral de rug-, kruis- en bovenbeenspieren. Mogelijke oorzaken van de ziekte zijn een verkeerde manier van voeren of ongebruikelijk sterke belastingen van het paard. De paarden zweten plotseling heel sterk, ademen zeer diep en hebben soms koliekachtige symptomen. Ze mogen in geen geval worden bewogen, omdat de spieren anders kunnen scheuren. “Als je pech hebt en je zit ergens midden op de hei, moet je je laten ophalen”, adviseert Dr. Coco Gather, “elke beweging is een gevaar voor de spieren.” Als het paard gaat liggen, is het moeilijk hem weer omhoog te krijgen. Pak het paard daarom in warme dekens en wacht tot de dierenarts komt.
 
Kolieken
Paarden kunnen of heel stil of heel wild zijn, als ze last hebben van koliek. Bij paarden met wilde koliek moet je echt heel voorzichtig zijn. De paarden zijn vaak heel onrustig en laten zich maar moeilijk aan een touw meenemen. Andere rassen zoals Tinkers, IJslanders of Haflinger liggen daarentegen eerder apathisch in een hoek, ondanks een sterke koliek. Vooral bij deze paarden is het belangrijk de symptomen goed te onderkennen.
Paarden met koliek kijken vaak naar hun buik, trappen ertegenaan of staan helemaal uitgestrekt en gaan elke keer weer liggen. Bij een vermoeden van koliek wordt de pols- en ademfrequentie gemeten en aan de dierenarts doorgegeven, zodat deze kan inschatten hoe ernstig de situatie is. Hoe hoger de waarden, hoe sterker de verkleuring van de slijmvliezen en hoe heviger het paard gaat zweten en… hoe gevaarlijker de koliek.
Geef het paard geen eten, maar dek hem goed in als het koud is en breng hem eventueel naar de binnenbak of naar een paddock. “Je kunt je paard het best matig bewegen, maar niet uren achter elkaar – dat geldt vooral voor oudere paarden”, adviseert Dr. Coco Gather, “als het paard rustig staat of ligt, laat het dan met rust. Het is niet gevaarlijk voor het paard als het gaat rollen, zoals vroeger werd beweerd. Rollen kan of een positief of een negatief effect hebben op het verloop van de koliek”, verklaart zij, “en als de koliek echt hevig is, kun je dat sowieso niet voorkomen.”
 
Slokdarmverstopping
Bij een slokdarmverstopping blijven grote hoeveelheden voer in de slokdarm hangen, zonder dat deze doorschuiven in de richting van de maag. De symptomen lijken op die van een koliek: de paarden zweten hevig en ademen luidruchtig. Ook lopen er voederresten vermengd met speeksel uit hun neusgaten. Veel paarden kokhalzen en hun lijf is verkrampt, de paarden hebben vaak een gestrekte hals. Dit is echt een (nood)geval voor de dierenarts. Hij moet niet alleen de slokdarmverstopping verhelpen, maar ook onderzoeken of de voederdeeltjes in de luchtpijp zijn beland. Die kunnen namelijk longontsteking veroorzaken. Totdat de dierenarts er is, mag het paard niet worden bewogen. Ook mag het niet eten en/of drinken. Of de slokdarm wel of niet gemasseerd mag worden, is omstreden. “Wij raden het af”, aldus Dr. Coco Gather, “de slokdarm kan namelijk worden verwond.”
 
In een EHBO-koffer voor de stal mogen de volgende zaken niet ontbreken:
• digitale thermometer
• verbandschaar
• pincet
• rubberen handschoenen
• desinfecterend middel (Betaisadonna- oplossing, Cutaseptspray)
• meerdere steriele gaasdoekjes (10-12 cm)
• polstermateriaal (gaas)
• bandages van elastisch katoen (10-12 cm breed)
• krep- en breder plakband voor hoefverbanden
• per stalgemeenschap: een praam en een muilkorf