Fresh Bloemen & Planten Tuinontwerp Beet Duiken Rovers Karper Mama Wetenschap in beeld Historia GoodFood Hart voor dieren

Klaartje van Steen: 'een paardencircus in je achtertuin'

Kun jij je paard op commando zijn voorbeen laten uitstrekken, laten knielen, liggen of steigeren? Kan jouw paard apporteren, flemen of zwaaien met een doek? Vrijheidsdressuur is het ongedwongen leren van kunstjes aan je paard. Iemand die dit met veel passie doet, is de Belgische Klaartje van Steen. Met haar paarden Naïde en Ott is ze inmiddels geen onbekende meer in de paardensport. De redactie van ROS zocht haar op.

Tekst en foto's: Lieke van Zuilekom


Klaartje van Steen is vijf jaar geleden bij toeval in aanraking gekomen met vrijheidsdressuur, vertelt ze. "Ik was toen veertien jaar oud en reed op Naïde. We reden gewoon dressuurmatig, maar ik merkte dat er iets niet klopte in ons samenspel – voor zover een veertienjarige dat kan beoordelen, natuurlijk. Toen ben ik op internet gaan zoeken naar oplossingen om ons rijden te verbeteren en plezieriger te maken. Ik kwam uit bij Monty Roberts en andere grondwerkspecialisten en zo is het balletje eigenlijk gaan rollen. Ik ben boeken gaan lezen en heb een aantal lessen bijgewoond bij de Two Lazy Seven Ranch. Vervolgens heb ik een drietal lessen genomen bij Nic de Winne, een Parelli instructeur. Toen ben ik zelf aan de slag gegaan.”

Klaartje benadrukt dat het verstandig is om met kleine kunstjes te beginnen, zoals targetten (een voorwerp aanraken), apporteren, flemen (de lip omhoog trekken), geeuwen, nee schudden en/of ja knikken. "Het is verstandig om klein te beginnen omdat paarden in het begin de kunstjes ook zullen vertonen als jij hier niet om vraagt, om te kijken of ze ook dan een beloning krijgen. In de vrijheidsdressuur werken we namelijk met beloningen in de vorm van voedsel of met een clicker. Als je je paard leert om iets aan te tikken, te flemen of om nee te schudden en hij doet dit ook uit eigen beweging, dan kan dit geen kwaad. Maar er zijn ook mensen die gelijk moeilijk willen beginnen, bijvoorbeeld met de Jambette (het uitstrekken van het voorbeen) of die hun paard eerst willen laten steigeren. Dit kan heel gevaarlijke situaties opleveren. Als jij je paard bijvoorbeeld hebt geleerd dat hij zijn been moet uitstrekken wanneer jij met een zweep tegen dat been tikt, en je tikt zijn been per ongeluk aan tijdens het poetsen, dan kun je je behoorlijk bezeren als je paard dit als een commando interpreteert.” Het belangrijkst van vrijheidsdressuur is dat je je paard leert om de kunstjes alleen uit te voeren als jij hem hiervoor een duidelijk, eenduidig commando geeft. "Pas als je paard dit doorheeft, kun je de moeilijkheidsgraad van je kunstjes opbouwen.”

Clickertraining
Wil je met vrijheidsdressuur beginnen, dan is het verstandig om te werken met een clicker. "Het voordeel van een clicker is dat je je paard op het moment dat hij een oefening goed uitvoert, direct kunt belonen. Met voedsel als beloning lukt dit niet altijd. Als je je paard bijvoorbeeld wilt laten steigeren, dan klik je op het moment dat hij op zijn achterbenen staat, om aan te geven ‘nu heb je het goed gedaan’. Een snoepje kun je pas geven als je paard weer op de grond staat, dan ben je dus eigenlijk te laat.”

Je paard laten wennen aan de clicker, gaat volgens Klaartje heel eenvoudig. "Op het moment dat je paard doet wat je vraagt, click je en geef je hem een beloning. Je paard zal vervolgens al snel het verband tussen de clicker en de beloning gaan leggen. Wanneer hij de click hoort, zal hij zijn neus al uitsteken voor iets lekkers.”

Grondwerk
Voordat je je paard zijn eerste kunstjes leert, is het verstandig om samen grondwerk te doen. "Grondwerk is de basisopvoeding om samen aan de slag te gaan”, legt Klaartje uit. "Je paard moet jou kunnen volgen, hij moet stilstaan of stoppen als jij hem dat vraagt, hij moet achterwaarts kunnen gaan en hij moet naar jou terug kunnen komen. Deze vijf aspecten zijn enorm belangrijk. Je moet controle hebben over je paard, anders kan dat grote problemen opleveren. Veel mensen vergeten dat.” Klaartje benadrukt dat je daarnaast heel consequent tegen te paard moet zijn. "Je paard moet luisteren naar jouw commando’s. Als hij op eigen houtje van alles gaat doen, als hij bijvoorbeeld uit zichzelf gaat steigeren, dan moet je hem duidelijk maken dat dit niet de bedoeling is. Maar onbewust kun je hier ook zelf de oorzaak van zijn. Je moet van tevoren commando’s bedenken die maar op één manier kunnen worden uitgelegd. Er zijn mensen die hun paard leren steigeren door hun gewicht naar achteren te verplaatsen, door hun benen om het paardenlichaam te klemmen en door aan de teugels te trekken, waardoor je paard gedwongen wordt omhoog te gaan. Dit is bij voorbaat al niet de bedoeling – vrijheidsdressuur is het zonder dwang aanleren van kunstjes – maar je kunt je vast wel voorstellen dat je paard in zo’n geval ook de lucht in kan gaan als jij achterwaarts wilt gaan en hierdoor ook je gewicht naar achteren verplaatst. Hij reageert dan op wat je hem zelf geleerd hebt.”

Om duidelijk te zijn in haar signalen, werkt Klaartje altijd met een zweep. "Het gevaar als je met je handen werkt, is dat je bepaalde signalen ook onbewust kunt geven, bijvoorbeeld tijdens het poetsen. Door te werken met een zweep geef je een uniek commando. Je paard reageert alleen op de zweep. En die zweep heb je alleen bij je als je met je paard aan het werk gaat.”

Klein beginnen
"Een goede oefening om mee te beginnen, is targetten”, vertelt Klaartje. "Meestal gebruiken we hiervoor een kegel. Als je de kegel voor de paardenneus houdt, zal hij al snel met zijn neus naar de kegel gaan, omdat een paard van nature erg nieuwsgierig is. Als zijn neus de kegel raakt, click je en geef je hem een beloning. Je paard zal al snel doorhebben wat de bedoeling is.”
Heeft je paard het targetten onder de knie, dan kun je aan een volgende oefening beginnen. Bijvoorbeeld het nee schudden. "Nee schudden heb ik Ott geleerd door met het eind van de zweep aan zijn oorbasis te kietelen. Dit gevoel is vergelijkbaar met een vlieg die bij zijn oor zit. Het paard reageert hier automatisch op door zijn hoofd heen en weer te schudden. Telkens wanneer hij dit doet, click je en geef je een beloning. Net zo lang tot je paard ook deze truc onder de knie heeft.” Wanneer je paard de beweging onder de knie heeft, kun je een commando bijvoegen.

Heeft je paard alle ‘makkelijke’ kunstjes onder de knie, dan kun je verder gaan met het moeilijkere werk. "Kijk wel goed naar wat je paard fysiek aankan. Je kent de mogelijkheden van je eigen paard het best, forceer niets!” Moeilijkere kunstjes zijn bijvoorbeeld het op één knie gaan, het knielen op twee knieën, het plat liggen, zitten, de berggeit waarbij het paard met vier benen tegen elkaar aan staat, de buiging, de mogelijkheden zijn eindeloos. Klaartje: "Een kennis van me, Nikki Van Olst, heeft haar paard geleerd om op commando dood te vallen. Een andere kennis, Eva Roemaat, heeft haar paard de piaffe perfect geleerd. Dat laatste zou ik Ott ook wel willen leren, maar om dat te kunnen moet ik hem eerst rechtrichten. Daar ben ik nu mee bezig. Ott heeft de neiging zijn gewicht wat teveel op zijn voorhand te plaatsen, daardoor is de piaffe nu nog geen optie.”

Gingen alle oefeningen bij Klaartje zonder slag of stoot? Klaartje lacht. "Nee! In het begin ging het wel makkelijk – ik heb Ott eerst leren flemen – maar toen ik wat verder wilde gaan, werd mijn geduld wel op de proef gesteld. Na het flemen, het voetje geven en de Jambette, wilde ik hem leren liggen. Daar heeft hij wel lang over gedaan.” Veel mensen leren hun paard liggen nadat zij hem hebben leren knielen, maar Klaartje sloeg deze stap over. "Ik wilde zo graag dat hij kon liggen op commando! Als hij na het rijden nat bezweet was, ging hij altijd uit zichzelf liggen. In de zomer probeerde ik dat na te bootsen door hem nat te spuiten met een waterslang. Zo gauw hij ging liggen, volgde een beloning. Ik ben hier net zolang mee doorgegaan totdat hij mij vragend aankeek, zo van ‘waar blijft mijn snoepje?’. Toen had hij de oefening dus door en kon ik het gaan uitbouwen. Ik leerde Ott ook te gaan liggen wanneer ik met een zweep achter tegen zijn kruis tikte. Dat had hij snel onder de knie, maar hij wilde de oefening alleen thuis in de piste uitvoeren. Op een vreemde locatie ging hij echt niet liggen, omdat hij de omgeving dan niet vertrouwde. Bovendien was hij vaak al afgeleid wanneer hij gras zag, waardoor het trainen een behoorlijke tijd in beslag heeft genomen. Nu weet Ott inmiddels dat hij moet werken als ik een zweep in mijn hand heb, maar ook dat heeft hij natuurlijk moeten leren.”

Geduld
Op dit moment is Klaartje naast het rechtrichten van Ott ook bezig met horse agility. "Samen met Eva Saegerman, een instructeur die clickertrainingen geeft in België, heb ik de Horse Agility Club in België opgericht. Daar zijn we nu heel druk mee.” Wat de vrijheidsdressuur betreft is Klaartje op dit moment niet echt met een kunstje aan het oefenen. "Maar zodra Ott zijn gewicht wat meer op de achterhand kan plaatsen en we meer gespecialiseerd zijn in academische rijkunst, zou ik zeker met hem de piaffe gaan oefenen. Daarnaast wil ik hem nog leren om in een vloeiende beweging te gaan (plat) liggen. Nu doet hij dat nog in stapjes. En ook het steigeren is nog wel voor wat verbetering vatbaar. Maar we hebben de tijd. Dat brengt me ook bij mijn belangrijkste tip. Overhaast niets als je met vrijheidsdressuur begint. En dwing je paard ook niet om bepaalde kunstjes te doen. Het kan soms wel maanden duren voordat je paard een oefening onder de knie heeft. Geduld levert de mooiste resultaten op.”

Wil je Klaartje eens aan het werk zien? Kijk dan op bit.ly/klaartjevansteen
Voor meer informatie over Klaartje, www.cavallinaturali.be