Fresh Bloemen & Planten Tuinontwerp Beet Duiken Rovers Karper Mama Wetenschap in beeld Historia GoodFood Hart voor dieren

Stemhulpen: zin of zonde?

De een gebruikt ze regelmatig, de ander vindt het absoluut niet kunnen: het gebruik van stemhulpen in de paardensport zorgt soms voor verhitte discussies.
  
Tekst en foto’s: Gabriele Metz
  
“Te-rug!” De woorden van de blonde westernruiter zijn amper hoorbaar. Haar Pinto merrie heeft het gefluisterde commando echter wel duidelijk gehoord. Ze zet ritmisch een voor een haar benen terug. “Braaaf…” Het blonde meisje is zichtbaar tevreden. Haar paard luistert uitstekend naar de door haar gegeven stemcommando’s.
Hooguit drie kilometer verderop, in een andere manege, speelt zich een heel ander scenario af. Op de tribune zitten twee meisjes te kijken naar het schouwspel voor hen. Ze kunnen hun verbazing maar amper verbergen. “Hebben jullie dat gehoord? Nou, die ligt er uit, geloof me,” giebelen de meisjes tegen elkaar. Met een lichte spot kijken ze naar Sabine, die in de manegebak geconcentreerd haar M-oefeningen uitvoert. Zei ze zojuist echt ‘vooruit’ tegen haar paard? Ja, dat deed ze. En dat is volgens de reglementen bij dressuurproeven niet toegestaan. Alhoewel, sommige jury’s vinden het gering gebruiken van stemhulpen geen enkel probleem. En de National Reining Horse Association vindt de stemhulpen zelfs een legitiem hulpmiddel! Want waarom zou je, behalve gewichts- en teugelhulpen, niet ook je stem gebruiken om je paard beter te sturen?
  
Als het om het gebruik van stemhulpen gaat, zijn de meningen verdeeld. Sommigen vinden het uit den boze, anderen gebruiken stemhulpen graag bij het opleiden van hun paarden. Maar hoeveel macht heeft de menselijke stem nu eigenlijk?
Wat ons opviel is dat veel vrijetijdsruiters geregeld tegen hun paard praten. En daar is helemaal niets mis mee, mits je je bewust bent van de kracht van je woorden.
Volgens de Mexicaanse dierenarts en paardentrainer Alfonso Aguilar moeten we niet overdrijven in het gebruik van stemhulpen, zeker niet als we in een volle manege of grote groep rijden. “Dan ontstaat namelijk al gauw een akoestische chaos waaruit niemand meer wijs kan worden.”Toch ziet Aguilar ook de voordelen van de stemhulpen. “Veel paarden reageren heel positief op een vriendelijk woord. Bovendien, ook veel ruiters ontspannen zichtbaar als ze rustig met hun paard praten.”
  
Praten stelt gerust
Hoe zenuwachtiger ze wordt, hoe meer ze tegen haar Haflinger ruin begint te praten. Of ze nu een buitenrit maakt over onbekend terrein of veilig haar rondjes rijdt in de vertrouwde binnenbak van de manege. “Soms zit ik alleen maar zachtjes te neuriën, of zing ik een rustgevend liedje dat me toevallig te binnen schiet,” vertelt de zestienjarige Christina. Haar tactiek lijkt altijd aan te slaan. Niet alleen bij haarzelf, ook haar Haflinger lijkt rustiger te worden bij het horen van haar stem. En dat is logisch, want wanneer wij zingen en neuriën, reguleert onze ademhaling. En dat brengt onze zenuwen tot rust, waardoor we weer ontspannen op ons paard zitten.
Wanneer de ruiter ontspannen is, werkt dat door op het paard. Dit is ook de kracht van de klassieker onder de stemhulpen: het commando ‘ho!’ Hele generaties ruiters laten hun paard met dit commando halt houden, zelfs vanaf de bok of tijdens het longeren. Maar waarom is dit commando nou zo populair? Wie ‘ho!’ roept, verlaagt automatisch zijn stem, probeer maar eens. De beide stembanden in het strottenhoofd zijn bij lage toonhoogtes geheel ontspannen, ze vibreren slechts langzaam. Dit stelt het paard gerust.
  
Natuurlijk gedrag
Paarden begrijpen heel goed of een stemhulp bedoeld is om hen te kalmeren of juist aan te sporen. Zij onderscheiden tenslotte diverse toonhoogtes uit hun communicatie met soortgenoten. Een scherp gehinnik is niet alleen een irritante hoge toon, het geluid is een kilometer verderop nog steeds goed te horen. Wanneer een paard scherp hinnikt, klinkt dat alles behalve rustgevend. Je kunt je dan ook wel voorstellen dat dit geluid – afhankelijk van de situatie – bedoeld is om andere paarden te waarschuwen, of gemaakt wordt door een eenzaam paard. Een laag, vriendelijk gehinnik staat daarentegen voor veiligheid. Merries gebruiken dit geluid bijvoorbeeld om hun veulen gerust te stellen.
  
Uit de hierboven beschreven voorbeelden wordt een ding duidelijk: paarden reageren in eerste instantie met name op de toonhoogte van een stemhulp, niet op de betekenis van een woord. Toch zijn ze wel in staat om de betekenis van verschillende woorden te leren, ook wanneer de toonhoogte van al die woorden nagenoeg identiek is.
Betekent dat dat paarden superslim zijn? Volgens gedragsonderzoeker Dr. Barbara Schöning zit de kracht hem met name in de herhaling. “Het is natuurlijk niet zo dat je paard bij het horen van het commando ‘draf!’ daadwerkelijk overgaat in deze gang, wanneer dit commando niet goed is aangeleerd. In het begin is meestal een extra aanmoediging nodig om het gewenste resultaat tussen stemhulp en reactie te bewerkstelligen, zoals een aai of iets lekkers. Vergeet niet om je paard bij goed gedrag meteen te belonen. Veel herhalingen zorgen er voor dat het stemcommando diep doordringt in het bewustzijn van het paard.
  
Blijf consequent
Welke stemhulpen je gebruikt, maakt eigenlijk niet zoveel uit. Als je maar consequent dezelfde commando’s met dezelfde gedragingen blijft verbinden. Roep niet de ene keer ‘ho!’ en de andere keer ‘stop!’ of ‘hu!’, dan weet je paard namelijk niet meer wat er van hem wordt verwacht. Trouwens, je hoeft niet iedere keer een woord te gebruiken om je paard te sturen. Een ‘kusgeluid’ of het klakken met je tong kunnen ook prima stemhulpen zijn.
  
Kordaat ‘klakken’
Paarden reageren uitstekend op het geluid dat je kunt maken door met je tong te klakken. Het geluid werkt zelfs erg motiverend. Ook fluiten is een goed alternatief voor stemhulpen. “Als ik mijn paard uit de weide wil halen, hoef ik alleen maar te fluiten,” vertelt Stefan. “Dan komt ze gelijk naar het hek toegelopen. En dat scheelt me een hoop loop- en vangtijd.”
  
TIP
Annemarie van der Toorn: Het praten tegen je paard helpt hem vaak om rustig te worden. Wanneer jij ergens van schrikt, ga je hoger en sneller ademen, onder invloed van het hormoon adrenaline. Ook wil je bij een spannend moment wel eens je adem vasthouden. Door te praten of te zingen, ga je weer rustig ademen. Je paard kan vervolgens ook ontspannen, omdat hij zich aan jou zal spiegelen.