Fresh Bloemen & Planten Tuinontwerp Beet Duiken Rovers Karper Mama Wetenschap in beeld Historia GoodFood Hart voor dieren

Rijden zonder zadel

Wanneer kinderen zonder zadel op de paardenrug zitten, ziet dat er heel makkelijk en natuurlijk uit. Voor volwassenen daarentegen is het rijden zonder zadel geen sinecure. Wat zijn de voor- en nadelen van rijden zonder zadel voor jou en je paard? En hoe zorg je ervoor dat je zonder zadel in balans blijft en de juiste hulpen kunt geven aan je paard?
 
Tekst: Eva-Maria Recker / Foto’s: Ilja v.d. Kasteele, Ulrike Sahm

 
Als een goed geoliede machine draaft de kleine Billy over het erf. De pony is de baas van de stal. Op zijn blote rug zit Katharina. Het lijkt wel alsof ze met haar pony is vergroeid. Voor Katharina is het heel normaal dat ze haar zwarte Dartmoor zonder zadel rijdt. In de rijbaan of tijdens een buitenrit: Katharina gaat bijna altijd zonder zadel met haar pony op pad. Veel volwassen ruiters snappen er niets van. Ze begrijpen niet dat kinderen gewoon giebelend en totaal ontspannen op de rug van hun pony een ritje kunnen maken. Op maneges zie je maar zelden ruiters zonder zadel rijden. Meestal zitten ruiters op een duur en op maat gemaakt zadel met dikke wrongen aan de voorkant en extra stabilisatievoorzieningen voor het been, zodat ze zo stevig mogelijk in het zadel zitten.
 
Controle
Voor veel ruiters is het simpelweg ondenkbaar om, net als Katharina, zonder zadel te galopperen, of dat nu in de rijhal is of tijdens een buitenritje. De verklaring is simpel: kinderen laten zich bewegen, volwassenen willen alles onder controle hebben. Deze behoefte aan controle heb je op verschillende niveaus: volwassenen controleren hun zit tot in het detail. Jaren rijles en zelfcorrectie hebben een bepaald zitpatroon in het hoofd gebracht dat óf bewaard óf met wilskracht moet voldoen aan eisen als hoofd omhoog, borst naar voren, hakken laag, vuisten rechtop (je zit immers niet piano te spelen) en de punten van je voet naar binnen gericht. Als je met al deze richtlijnen constant rekening moet houden, is er van een ontspannen meegaan in de bewegingen van je paard geen sprake meer. Dat geldt ook voor springruiters. Veel vrijetijdsruiters, maar ook sportruiters met ambitie, willen het afzetten van het paard actief beïnvloeden c.q. controleren.
Deze controle zie je vaak terug op wedstrijd, waar ruiters overdreven klemmen en hun paard inhouden om hem zo goed mogelijk over de hindernis te laten springen. En dat terwijl het paard uitstekend in staat is zo’n sprong bij een hoogte van een meter zelf in te schatten. Katharina laat haar pony Billy graag zelf de sprong uitvoeren. Hij kiest zelf het juiste afzetmoment. En als hij springt, past zij zich soepel aan en stoort ze hem niet in zijn bewegingen. Als hij een keer plotseling blijft staan, grijpt ze zijn manen om haar evenwicht te bewaren. En als ze valt, is dat voor haar niet half zo gevaarlijk als voor de volwassen ruiter die uit zijn welgevormde zadel kukelt. Laatstgenoemde is namelijk stijf van angst en valt zo stijf als een plank op de grond, met alle risico’s van dien. Katharina rolt eenvoudig door naar haar zij, staat gelijk weer op haar benen, klopt het stof van haar broek en springt vrolijk terug op Billy’s rug.
 
"Een belangrijk aspect dat samenhangt met de neiging tot controle is de angst van de ruiter,” licht Theresa Semler toe, een trainer die zich heeft gespecialiseerd in zitscholing. "Sommige ruiters zijn bang om te vallen en zich te bezeren. Anderen zijn bang de controle te verliezen.” Veel mensen hebben in de loop van hun rijcarrière dergelijke angsten opgebouwd. Zij moeten hun vertrouwen en gevoel weer terugvingen. Rijden zonder zadel helpt niet alleen om je coördinatie scholen, ook je balans en je lichaamsgevoel verbetert, waardoor je angst vermindert. Een gespannen en angstige ruiter kan door te rijden zonder zadel leren zijn paard beter aan te voelen en zich over te geven aan de beweging onder hem. Om zo’n effect te bereiken, moet je echter een paar maatregelen treffen alvorens zonder zadel op de rug van je paard te klimmen. "Belangrijk is de keuze van het juiste paard,” aldus Semler. "Hoe groot de voordelen van het rijden zonder zadel ook zijn, om een gevoel voor de beweging te ontwikkelen zijn paarden met een hoge schoft zowel voor mannelijke als vrouwelijke ruiters pijnlijk.” Maar ook zwakke rugspieren zorgen ervoor dat rijden zonder zadel minder aangenaam wordt. Als je als ruiter met je wervelkolom direct op die van het paard zit, is dat voor jullie beiden geen pretje. Het beste paard voor het rijden zonder zadel en zitoefeningen zonder zadel is een paard met een schofthoogte van 1,65, stevig gebouwd en met goede rugspieren. Immers, als het paard gevoelige rugspieren heeft en al bij het poetsen snel reageert, zal hij de zitbeenknobbels van de ruiter als uiterst onaangenaam ervaren.
 
Een relatief klein en betrouwbaar paard dat gewend is aan het rijden zonder zadel, met daarbij een ervaren ruiter of instructeur die verstand heeft van de zitoefeningen, zijn van optimaal belang. Alleen zo kun je je angsten kwijtraken. En als die persoon je paard leidt en in geval van ‘nood’ daadkrachtig ingrijpt, ervaren veel ruiters het rijden zonder zadel als heel ontspannend. Zonder zadel zit je als ruiter meer naar achteren op de rug van het paard. Aan deze situatie moeten paard en ruiter eerst even kunnen wennen. Vooral als je de eerste passen zonder zadel maakt, is het raadzaam om je door iemand te laten leiden en voornamelijk rechtuit te rijden. "Door de wendingen aan de longe verplaatst je paard zijn gewicht naar één kant, want het leren bewaren van je balans niet bevordert”, vertelt Semler.
 
Aan de slag
Er zijn talrijke oefeningen die je als ruiter zonder zadel kunt uitvoeren. "Je kunt de oefeningen onderverdelen in coördinatieoefeningen, aanraakoefeningen en valtraining.” Bij de coördinatieoefeningen kan de ruiter in de bewegingen van het paard meegaan en de afloop van de bewegingen ondergaan. Je leert bijvoorbeeld aan te voelen welk been het paard neerzet. Eerst de voor- en dan de achterbenen. Maar je kunt ook spelletjes doen waarbij je je armen laat cirkelen of waarbij je met een hand op je hoofd klopt en met je andere hand cirkelvormige wrijvingen op je buik uitvoert. Dat is helemaal niet zo gemakkelijk. Je zou ook met zachte ballen op de paardenrug kunnen jongleren om je coördinatie te verbeteren.
Het doel van al deze oefeningen is om je spieren te ontspannen, om het paard jou te laten bewegen terwijl je concentratie bij een andere oefening ligt. "Bij de aanraakoefeningen kun je als ruiter met gesloten ogen werken, omdat het hier gaat om het voelen”, licht Semler toe. De ruiter legt, zonder te kijken, zijn handen op de schouders van het paard en voelt zo welk been voor is. Of hij voelt wanneer welke kant van de paardenrug naar beneden gaat. Zonder zadel kun je ook bewegingen zoals het omhelzen van de hals uitvoeren of je kunt met je bovenlichaam achterover op het paard gaan liggen. Het is wel belangrijk om de snelheid en de ondersteuning af te stemmen op het niveau van de ruiter. Gevorderde ruiters kunnen de oefeningen ook in draf of galop uitvoeren of zelfs een sprongetje wagen. Vooral voor de angstige ruiter is valtraining een goed idee. Draag daarbij vooral je cap en zorg ervoor dat je spieren opgewarmd zijn. Bij het soepele afglijden vanuit je zit kun je de moeilijkheidsgraad naar believen opvoeren. Oefen het afglijden en afrollen eerst vanuit een knielende positie en later ook staand op je paard. Let wel op dat je deze oefeningen altijd met een betrouwbare en ervaren trainer doet, want deze oefeningen zijn anders dan die aanraak- en coördinatieoefeningen, niet makkelijk.
 
Ondanks de positieve effecten voor je coördinatie, je lichaamsgevoel en de balans biedt het rijden zonder zadel niet de juiste ondersteuning voor een correcte dressuurzit. Want anders dan een leren zadel is de vacht van een paard glad en glijd je er makkelijker vanaf. Een onverwachte beweging van je paard is vaak al voldoende en je ligt er weer naast. Dat is vooral een probleem voor een ruiter die zich aangeleerd heeft met zijn knieën te klemmen, om op die manier te voorkomen dat hij van het paard af glijdt. "Dit is niet echt bevorderlijk voor een goede zit in het zadel”, merkt Theresa Semler op en geeft daarmee duidelijk de grenzen aan van de voorgestelde oefeningen. Zonder zadel is het moeilijk om een gestrekte zit of een losjes hangend bovenbeen aan te houden. Niettemin kleven er meer voordelen dan nadelen aan het (af en toe) rijden zonder zadel. "Het is vooral voor volwassen ruiters heel nuttig om af en toe zonder zadel te rijden”, aldus de trainer. Helaas hebben zij niet de onbevangenheid meer van Katharina en Billy, maar meegaan in de bewegingen van het paard en deze nog beter aan te voelen, dat kan iedereen leren.
 
Deze oefeningen brengen zekerheid en gevoel in je bewegingen
Coördinatieoefeningen

•    Met beide armen tegelijk in de tegenovergestelde richting draaien of je ogen sluiten en het bewegen van de benen ‘voorspellen’.
•    Met beide handen verschillende bewegingen maken, dus bijvoorbeeld met één hand draaien en met de andere kloppen.
•    Oefeningen met ballen: de echt gevorderden kunnen zelfs op de paardenrug jongleren.
•    Denkoefeningen onder het rijden bevorderen de ontspanning van je zit.
Aanraakoefeningen
•    Leg je handen op de paardenschouder en voel hoe de rug beweegt als een schouder naar voren gaat.
•    Omhels de hals van je paard, raak zijn buik aan en ga mee in de beweging.
•    Ga op de rug van je paard liggen en voel de bewegingen van de hele paardenrug.
•    Deze oefeningen kunnen je ook goed met gesloten ogen uitvoeren, tenminste, als iemand je leidt.
Valtraining
•    Glijd soepel van de rug van je paard en oefen een soepel afrollen vanuit je zit.
•    Ga op je knieën op de paardenrug zitten en probeer ook eens te gaan staan.
•    Het is belangrijk dat je bij deze oefeningen ervaren hulp hebt en kleding draagt die goed tegen een stootje kan en lekker zit. Draag altijd een cap en warm je spieren eerst goed op. Ga niet in je eentje experimenteren!