Fresh Bloemen & Planten Tuinontwerp Beet Duiken Rovers Karper Mama Wetenschap in beeld Historia GoodFood Hart voor dieren

De Schuimende paardenmond

De meeste ruiters zullen deze bewering wel eens zijn tegengekomen: als je paard gaat kauwen en schuimen, is dat een teken van ontspanning. Maar is dat wel echt zo?
  
Tekst: Lisa Platzmann Foto’s: Ilja v.d. Kasteele, Jacques Toffi
  
Je hebt schuimen en schuimen. Voordat een antwoord op bovenstaande vraag kan worden gegeven, moet eerst het verschil tussen schuimen door gelijkmatig afkauwen en het ontstaan van speeksel in de paardenmond worden uitgelegd.
Gelijkmatig afkauwen is in principe altijd een teken van tevredenheid en ontspanning. Je paard bouwt immers de spanning rondom zijn kaakspieren af. Belangrijk is echter wel om goed te kijken naar hoe je paard precies kauwt. “Wanneer een paard hectisch kauwt en knarst met zijn tanden, maakt hij weliswaar speeksel aan maar is hij alles behalve ontspannen”, begint Marlitt Wendt, gedragsbiologe uit Hamburg. “Sterker nog, het stressniveau van het paard wordt verhoogd doordat het paard door de overmatige schuimproductie niet meer in staat is zijn speeksel weg te slikken.” Kijk daarom kritisch naar je paard en naar zijn speeksel. “Kwijl is vaak een teken van een gespannen mond. Ook kan het zijn dat je paard teveel met zijn bit bezig is of dat het bit niet goed past”, verklaart Corinna Lehmann, auteur van diverse paardenboeken. “Wit, vlokkig schuim langs de lippen duidt op een ontspannen paard. De hoeveelheid schuim is onder andere afhankelijk van hoe goed het paard afkauwt.”
  
Totale ontspanning
In het algemeen kun je stellen dat goed afkauwen en een lichte schuimvorming op de lippen van je paard aangeven dat je paard ontspannen is? Maar waarom gaat een paard überhaupt kauwen wanneer het tevreden is. Waarom laat een paard niet gewoon zijn toch naar buiten hangen? Dat kost toch veel minder moeite?
Het kauwgedrag van een paard heeft invloed op zijn totale spierstelsel. Als het paard zijn kaakgewricht ontspant, ontspant hij ook de spieren in zijn borstbeen-tongbeenspier, schouder-tongbeenspier en de tongbeenspier die tot achter zijn oor loopt. Zijn al deze spieren ontspannen, dan is je paard een stuk nageeflijker. Sterker nog: bij een duidelijk losgelaten kaak voel je de ontspanning tot onder het zadel. “Door het afkauwen komen de spieren van het onderste deel van de hals los en is het paard in staat om af te buigen in de nek. Hierdoor wordt de oorspeekselklier geactiveerd en de schuimproductie opgewekt”, aldus Wendt.
  
Het is belangrijk om je paard aan het begin van een training, een ritje door het bos of een wedstrijd goed los te rijden zodat al zijn spieren goed worden opgewarmd. Hierdoor vermindert de spanning in het hele paardenlijf, dus ook rond de kauwspieren. Dit is belangrijk, omdat een kleine verkramping al kan leiden tot een blokkering van het gehele spierapparaat. Het afkauwen duidt erop dat de kauwspieren ontspannen zijn. Ook een meedeinende staart is een teken van ontspanning, dit duidt namelijk op een losgelaten rug.
  
Manipulatie
De activiteit van de paardenmond en de schuimproductie kunnen door inwerking van de ruiter worden versterkt. Ontspanningsoefeningen en een juist samenspel van zit- en ruiterhulpen moeten voor de ontspanning van het paard zorgen.
‘Teugeltrucs’, zoals het heen en weer bewegen van de teugel in de paardenmond en de bekende methode om tijdens het rijden een snoepje aan te bieden om zo de schuimproductie te stimuleren, zorgen wel voor extra schuim, maar hebben niets met ontspanning, nageeflijkheid of losgelatenheid te maken. Waarom sommige ruiters deze trucs dan gebruiken? Omdat veel rijders en ook juryleden nog steeds geloven dat de hoeveelheid schuimt iets zegt over de vakkundigheid van de ruiter.
  
Gezonde paardenmond
Hoeveel schuim een nageeflijk paard produceert, is onmogelijk om aan te geven. Er zijn namelijk ook paarden die helemaal geen kauwbewegingen maken en ook geen schuim produceren. “Elk paard is uniek, ook in zijn schuimproductie. Zo hebben paarden die over een korte mondspleet beschikken de neiging tot minder mondactiviteit. Ze produceren hierdoor minder schuim, maar dat wil niet zeggen dat deze paarden niet ontspannen en nageeflijk kunnen lopen”, legt Lehmann uit.
Echter, het geringe afkauwen kan ook veroorzaakt worden door een blokkering van de spieren, door een niet passend bit of door een te strak hoofdstel. Kauwt of schuimt jouw paard niet of nauwelijks? Laat hier dan altijd een specialist naar kijken. Een gezonde activiteit van de paardenmond is belangrijk voor een gezond paardenlichaam en een goede rijhouding en daarmee ook voor een gelukkig paard.
 
TIP
Annemarie van der Toorn: In het artikel wordt duidelijk uitgelegd hoe je weet of je paard echt ontspannen is. Alhoewel wij niet willen adviseren regelmatig andere bitten te gebruiken, kan het een aantal paarden enorm helpen om over te stappen naar een bit van een ander materiaal.