Fresh Bloemen & Planten Tuinontwerp Beet Duiken Rovers Karper Mama Wetenschap in beeld Historia GoodFood Hart voor dieren

Met vallen en opstaan

Als je een keer flink van je paard bent gevallen, is het soms moeilijk om weer vol zelfvertrouwen op je paard te stappen. Hoe kun je je zelfvertrouwen terugwinnen?
  
Tekst: Stephanie Sieckmann / Foto’s: Julia Wentscher, www.pferdefotoarchiv.de
  
Het is vrijdagmiddag. Buiten is het grijs, nat en somber. Astrid Schmeling en Melanie Weinert draven met hun paarden in de binnenbak. Plots flitst het en even later volgt een donderslag die klinkt als een kanonschot. De vos Dario gaat er als een speer vandoor en Casper, de jonge, bruine ruin, gaat meteen achter hem aan. Pas bij de rand van de bak houden de paarden abrupt in. Casper maakt een onverwacht draai van 180 graden. Astrid verliest haar evenwicht en valt hard van haar paard.
De diagnose in het ziekenhuis luidt: gebroken been. Het duurt zes maanden voor zij eindelijk weer paard mag rijden. Eindelijk is de dag daar. Astrid heeft er maanden op gewacht, maar bij het opstappen merkt ze gelijk dat er iets niet klopt: ze zit niet meer alleen in het zadel, haar angst houdt haar gezelschap.
  
Met angst in het zadel
Angst is een onaangenaam gevoel, dat staat buiten kijf. Kornelia Kuri, persoonlijkheidscoach uit Frankfurt, kent dat onprettige gevoel maar ze ziet er ook de positieve kanten van: "Angst is belangrijk! Je moet alleen begrijpen wat het betekent: een waarschuwing die aangeeft dat er iets niet in de haak is.”
  
Hulpeloosheid en controleverlies – dat zijn de ervaringen die kenmerkend zijn voor een beangstigende situatie. Het lichaam reageert in dergelijke angstsituaties op stress van buitenaf met adrenalineproductie en reflexen, die ons in gevaarlijke situaties moeten beschermen. Of een mens in een dergelijke situatie reageert met vluchten, agressie of juist helemaal verstart, wordt door de amygdala bepaald. Dit is een deel van het lymbisch systeem dat de verwerking van emoties en driften stuurt. Je kunt deze reacties niet echt beïnvloeden. Toch kun je leren om met je angst om te gaan, als deze na een val een belangrijke rol blijft spelen. De belangrijkste regel: neem de teugels zelf in handen en blijf ‘de baas in je hoofd’. Want angst en ongerustheid maken je passief. "Daar zul je je dus overheen moeten zetten!” Wie het gevoel heeft dat hij alleen is met zijn angst en geen steun ervaart, verlaat vroeger of later de stal en gaat op zoek naar een andere trainer of zelfs een andere hobby. Vaak is het echter niet zo dat het aan medegevoel van de omgeving schort. Stalgenoten voelen zich vaak ook hulpeloos en kunnen niet omgaan met de angst van een ander. Dus zwijgen ze of geven ze tactloos commentaar.
Schaamte en schuldgevoelens spelen een grote rol in de omgang met angst. Zij worden als zwaktebod en als een vorm van falen gezien. Wie geeft nou eerlijk toe dat hij bang is? Dan liever de tanden op elkaar en doorbijten. Het is echter voor de ruiter in kwestie enorm belangrijk om begrip te krijgen, om deze machteloosheid het hoofd te kunnen bieden.
Vooral in de paardensport heeft het kwijtraken van angst de hoogste prioriteit. Verdringen is namelijk geen alternatief. "Paarden zijn erg goed als het gaat om het opmerken van verdrongen gevoelens, hun gedrag vormt een afspiegeling van het gedrag van hun ruiter”, verklaart sportpsychologe Karin Horn-Heyde, die speciale trainingen voor ruiters aanbiedt.
  
Paarden spiegelen hun ruiter
‘Wat doen profs in zo’n geval?’ wilde Anne Schäfer weten, na een dramatisch einde van een georganiseerde buitenrit op ‘betrouwbare paarden’ tijdens haar vakantie. Schäfer kwam met haar hoofd naar beneden bungelend op een brug over een snelweg terecht en bleef alleen hangen omdat haar been tussen het paard en de brug zat vastgeklemd. Paardrijden zat er na dit incident niet meer in. Schäfer ging op zoek naar een geschikte trainster. Met haar hulp leerde ze met haar angst om te gaan. Sybille Wiemers, gediplomeerd pedagoge en trainster uit Fintel, heeft haar op een therapeutisch koudbloedpaard gezet en aan de longe genomen, tot er weer een beetje een gevoel van vertrouwen was ontstaan en Anne klaar was voor de volgende stap. Profs weten natuurlijk op basis van hun ervaring hoe ze om moeten gaan met stresssituaties, maar ook zij kennen angst. Pippa Funnell, een succesvolle veelzijdigheidsruiter, heeft er in haar biografie over geschreven. Zij was zo bang voor de trails dat zij voor een dergelijk proef regelmatig boven de wc hing. Met behulp van een mental coach verloor zij haar angst. Het jaar daarna won ze diverse proeven in een zware klasse. En Meredith Michaels-Beerbaum viel tijdens de wereldcupfinale in 2007 in Las Vegas van haar paard. In 2008 won ze de wereldcupfinale in Göteborg, waar ze natuurlijk extra blij mee was.
  
Fysieke reacties
Angst uit zich lichamelijk door het uitbreken van zweet, verkrampingen of hartkloppingen. Deze verschijnselen maken duidelijk dat de angst er nog steeds is. Dergelijke fysieke reacties treden op wanneer de ruiter wordt geconfronteerd met een prikkel die op de angstveroorzakende situatie lijkt. Soms lijkt het alsof de angst uit het niets komt opzetten, terwijl er wel degelijk een oorzaak is. Het geluid van een tractor, langs een bepaald punt rijden of een passerende fietser, kunnen voor de reden genoeg zijn om een angstige situatie opnieuw te beleven.
Mental trainers die met Neurolinguistisch Programmeren (NLP) werken, kunnen de reactie van de zenuwbanen van de amygdala, het lichaamsgeheugen, veranderen zodat ook de angstverschijnselen wegblijven. Deze herstructurering duurt zes tot acht weken. In die tijd moet de ruiter met behulp van mentale technieken geduldig aan zichzelf werken. Kornelia Kuri: "Eén methode maakt bijvoorbeeld gebruik van het herbeleven van een bijzonder positieve ervaring. Je moet dat moment met al je zintuigen waarnemen.” Deze gebeurtenis roept de ruiter dan elke keer opnieuw op, als stressveroorzakende situaties tot verkramping leiden. De hersenen worden zo getraind als een spier en zij houden bij elke nieuwe training nieuwe, positieve reactiepatroon beter vast.
  
Geen angst
In haar boek Mentale training voor de ruiter stelt Antje Heimsoeth enkele trainingstechnieken voor. "Je hoeft geen psychotherapie te ondergaan om weer zonder angst te kunnen rijden.” Na maar één coachingsdag is de angst al weg en kun je weer zonder angst op een paard klimmen. Om ervoor de zorgen dat de hersenen deze positieve reactie onthouden, moet de ruiter de gekozen techniek regelmatig toepassen. Coach Kuri kan binnen vijf uur de angst wegnemen bij een ruiter "Eerst houden we een gesprek, dan volgt de test op het paard. Daarna zijn de problemen over het algemeen opgelost.” Antje Heimsoeth neemt de angst ook in één dag weg – helemaal zonder paard. "Je ziet dan bij de eerste rit na de sessies dat de ruiter geen angst meer heeft. Mensen kunnen dat maar moeilijk geloven.”
"Je kunt je enorm ontwikkelen met behulp van een paard”, aldus Kuri. Het is wel belangrijk het paard als een spiegel te zien, ook als het om onaangename gevoelens gaat zoals angst.