Fresh Bloemen & Planten Tuinontwerp Beet Duiken Rovers Karper Mama Wetenschap in beeld Historia GoodFood Hart voor dieren

Verbeter je houding en zit

Iedere ruiter kampt soms in meer, soms in mindere mate met zitproblemen. Soepel meegaan met de beweging van het paard onder je, is echter een uitdaging voor iedere ruiter. Een uitdaging die je met de tips van onze expert gemakkelijk onder de knie kunt krijgen.

Tekst: Inga Dora Meyer / foto‘s: Holger Schupp


Help! Zo meteen komt het doorzitten aan de beurt. Wat een ellende!” Vermoedelijk heeft iedereen dit een keertje gedacht toen hij of zij begon met paardrijden. In de lichte draf voel je je op de paardenrug nog redelijk op je gemak. Maar het op en neer gaan bij het doorzitten, is absoluut geen sinecure. De instructeur kan wel kort en krachtig opmerken dat je ‘rijden nu eenmaal alleen leert door veel te rijden’, daar schiet jij niet zoveel mee op. Dat je paardrijden niet leert door te tennissen of te skiën, is wel duidelijk.
 
Gevoel voor beweging
Als ruiter doe je je best om de bewegingen van het paard onder je te volgen. Toch is het soms of de duvel ermee speelt: je armen bewegen volledig onverwacht zijwaarts, je onderbenen schuiven naar achteren, je hakken willen met alle geweld omhoog en je bovenlichaam heeft de neiging om naar achteren te hangen. Allemaal fouten die ruiters onbewust in het zadel maken.
Iedereen heeft het beeld van een perfect zittende ruiter voor ogen. Als voorbeelden zouden we veelzijdigheidsruiters Ingrid Klimke en Michael Jung kunnen noemen. Wanneer we naar onszelf kijken echter, is het beeld lang niet zo mooi. Hoe komt dat? "Omdat het bewegingsgevoel ontbreekt”, zegt Rolf Grebe, paardenspecialist en bewegingstrainer volgens de Eckart Meyners-methode uit Reichshof-Feld, Noordrijn-Westfalen. "Een ruiter met gevoel voor beweging zit zonder veel moeite te doen op het paard, de bewegingen die hij maakt zijn automatisch en gaan als vanzelf.” Voorwaarde hiervoor is een goede lichaamscoördinatie. Die kun je door talrijke oefeningen bereiken.
Herinner je je nog de dingen die je als kind hebt gedaan? Toen ben je zeker ooit op je buik door het gras gekropen, ben je in bomen geklommen of heb je gehinkeld. Of misschien heb je op turnen (voor kinderen) gezeten? De voorwerpen die in dit artikel in beeld worden gebracht, doen daar een beetje aan denken. Balancekussens, verkrijgbaar in gespecialiseerde sportzaken, trainen het evenwicht van de ruiter. De ‘Balimo’ bewegingskruk (www.balimo.info) maakt het bekken flexibeler. De rode ‘flexi-bar’ (www.flexi-bar.de) zorgt dat het lichaam soepel schommelt en de fiets ‘Snaix’ (www.snaix.com) die door middel van draaiende bewegingen vanuit de heup wordt gestuurd, verbetert de coördinatie van het lichaam. Al deze toestellen hebben iets met elkaar gemeen: ze bevorderen de eigenschappen die ruiters in het zadel nodig hebben. "Om je zit te verbeteren, maakt het aanvankelijk niet uit wat je doet, als je maar beweegt, dat is het belangrijkst”, zegt Rolf Grebe.
 
Wil je werken aan je houding en zit, dan zijn de volgende drie stappen aan te raden:
Stap 1:
de ruiter moet, wanneer hij in het zadel zit, bewust zijn van zijn eigen lichaam, zich door het paard laten bewegen en voelen hoe het paard onder hem beweegt. De grote massa beweegt hierbij steeds de kleine massa. Bovendien moet je niet bang zijn. Alle negatieve emoties zijn van invloed op je houding. Je kunt je dan niet ontspannen door het paard laten bewegen. Dit veroorzaakt constant gespannen spieren (bijvoorbeeld: opgetrokken schouders). Maar bij een positieve houding worden de spieren aangespannen en ontspannen zich daarna ook weer. Ruiters moeten dus emotioneel in balans zijn.

Stap 2: als je in balans op het paard zit en zijn bewegingen niet stoort, kun je beginnen met het coördineren van je armen, benen, et cetera. Nu ben je in staat de teugel-, bovenbeen- en gewichtshulpen te geven. De beïnvloeding van de bewegingen van het paard is een subtiele hulp. De ruiter oefent invloed op het paard uit en moet gelijktijdig voelen hoe het paard op die signalen reageert. De ruiter stelt via zijn hulpen een vraag aan het paard, die het paard beantwoordt.

Stap 3: zo ontstaat door middel van lichaamstaal een gesprek tussen ruiter en paard. Of dit een goed gesprek is of eerder een soort ruzie, ziet zelfs een leek. De moeder van een meisje dat rijlessen volgt, zei ooit: "Ik heb geen idee wat mijn dochter met haar paard doet tijdens de rijles, maar ik zie wel of er harmonie is tussen haar en haar paard.”
De communicatie tussen paard en ruiter kan door misverstanden worden verstoord. "Een onervaren ruiter kan bijvoorbeeld gemakkelijker overweg met een ervaren paard dat al ‘een mondje ruiterstaal’ begrijpt en op de aangeduide hulp de gewenste reactie laat volgen. Een ervaren ruiter kan echter beter communiceren met een onervaren paard. "Lesgeven, uitsluitend gebaseerd op instructies, kan ook problemen tussen ruiter en paard veroorzaken”, zegt Rolf Grebe. Want niet iedere ruiter is in staat om correcties van de trainer in soepele bewegingen om te zetten (zie kaders). Het zou zinvoller zijn als de ruiter eerst verschillende bewegingservaringen kon opdoen om er zo achter te komen welke voor hem geschikt zijn. Straks meer hierover.

Fouten in het zadel waarnemen
Van een goede houding en zit kan geen sprake zijn, wanneer de hersenen een gevoel als ‘goed’ waarderen, terwijl de houding eigenlijk fout is. Veel ruiters die een bewegingscursus volgen en aan de slag gaan met hun houding, kunnen dit beamen.
Voorbeeld: een amazone rijdt met haar paard enkele rondjes in draf. Bij het doorzitten is haar bekken verkrampt. Een bewegingstrainer lost de blokkade in het centrum van het lichaam (het bekken) met gerichte mobilisatieoefeningen op de grond op. Dan gaat de amazone weer in het zadel zitten. Haar heup komt nu los, ze volgt ritmisch de bewegingen van het paard. Alle toeschouwers verbazen zich over het verschil, alleen de amazone kijkt somber: "Ik voel me te los, alsof ik zo meteen van het paard zal afglijden.” De nieuwe beweging wordt door de hersenen als ‘fout’ bestempeld, want de amazone had haar foute zithouding al geaccepteerd. En dus voelt de goede beweging vreemd aan. Het is dan verleidelijk om weer in de foute houding te gaan zitten die je gewend was.
"Door de oefeningen zorgen we eerst bewust voor een onbalans", zegt Rolf Grebe. Het wiebelige rijgevoel wordt vervolgens door andere oefeningen gestabiliseerd.
Veel ruiters ondervinden het gevoel zoals hier boven beschreven, maar gelukkig zijn er ook veel ruiters die wel meteen voelen dat hun houding is verbeterd. "Het voelt gemakkelijker aan, zeggen ze na een cursus”, aldus Rolf Grebe. Het gedrag van het paard is altijd een onmiskenbaar bewijs voor de verbetering van de zit van de ruiter. Het paard loopt meer ontspannen, zijn hele bewegingsverloop is harmonischer. Geen wonder: vanuit een correcte zithouding komen correcte hulpen die het paard beter begrijpt. Hierdoor kan hij ook beter reageren.

Een verkeerde zithouding kom je het gemakkelijkst op het spoor met een goede trainer, die weet hoe hij deze fouten moet corrigeren. Maar ook een videoanalyse onthult mogelijke problemen. "Luister tijdens het rijden steeds naar de stem in je binnenste en naar die van je paard”, adviseert Rolf Grebe. Hoe reageert mijn paard op mij en op mijn zithouding? Let bij het aangalopperen eens bewust op de hulp die je geeft. En verander die dan. Geef het signaal voor een drietakt eens alleen door je binnenste heup naar voren te duwen. Probeer verschillende bewegingen bewust uit en laat ze toe. Alleen zo kan het lichaam een eigen oplossing en de beweging vinden die goed voor hem is. "Er bestaat geen ruiter die je in een vast schema kunt persen”, aldus de expert. Door verschillende bewegingservaringen ontwikkelt de ruiter eigen ideeën voor bijvoorbeeld de juiste galophulp.

De zit gericht verbeteren
Een kattenrug, kloppende onderbenen, niet goed rechtop zitten of opgetrokken hakken – elke fout in de zit heeft invloed op andere delen van het lichaam. Toch is de oorzaak meestal niet meteen zichtbaar. "Veel fouten zijn het gevolg van een stijfheid in het midden van het lichaam, bijvoorbeeld in het bekken”, zegt trainer Rolf Grebe. Daarom begint hij bij corrigerende maatregelen altijd met oefeningen die het bekken losmaken. Het bekken is de spil waar de zit van de ruiter om draait.
Bewegingstrainer en zitexpert Eckard Meyners heeft tal van boeken over de zit van de ruiter geschreven, waarin oefeningen zijn opgenomen die tot een soepelere zit leiden. Iedere ruiter kan deze oefeningen thuis doen, zonder de hulp van anderen. Zijn zes-punten-programma (zie kader) kun je gemakkelijk in het zadel uitvoeren.

Beter rijden met beelden
"Stel je bij problemen met ‘doorzitten in draf’ eens voor dat aan je knieën, net als bij een marionet, een draad is bevestigd die je wat omhoogtrekt, zodat je heupgewrichten weer in beweging komen”, adviseert Anke Recktenwald, paardenspecialiste uit Marpinge, Saarland. Recktenwald geeft les volgens de Linda-Tellington-Jones-, de Connected Riding- en de Feldenkrais-methode. "Heb je moeilijkheden bij de galop, speel dan eens als een kind ‘paardje rijden’ en galoppeer op de grond. Het nabootsen van de bewegingen van het paard op de grond helpt ruiters vaak de zit beter onder de knie te krijgen”, zegt zij. "Of stel je eens voor dat je stuitbeen net als de staart van een kangoeroe de grond raakt en dat een draad aan je hoofd, direct boven je oren, je weer overeind trekt.” Dan kun je makkelijker meegaan met de beweging van het paard.
Een ruiter wiens lichaam tijdens een wending naar binnen kantelt, kan zich voorstellen dat zijn buitenvoet een anker uitwerpt, dus naar de grond toe langer wordt. Zo blijft de ruiter rechtop zitten en kan het paard makkelijker buigen. Het losmaken van het bekken en bewust zijn van je houding, helpen je beter en soepeler in het zadel te zitten. Want ook jij kunt mooi in het zadel zitten. Wat je hiervoor nodig hebt, zijn tijd en gelegenheid om steeds weer aan jezelf te werken. Je paard zal je hier dankbaar voor zijn.

Opgetrokken hakken
De 22-jarige student Luisa Biada trekt bij het rijden steeds weer haar hakken op. Het gevolg hiervan is een handfout. De 15-jarige vosruin Monsun reageert hierop met een wat ingehouden gang. "Als ik nu zou zeggen: ‘druk je hakken omlaag’, zou ze deze opdracht wel uitvoeren, maar daardoor zou het probleem niet opgelost zijn”, zegt rijinstructeur Rolf Grebe. De opgetrokken hakken zijn slechts een symptoom, de oorzaak ligt ergens anders. Het kan onder andere een disbalans tussen scheenbeen en kuitspieren zijn. De kuitspieren neigen tot verkorten, het automatisch optrekken van de hak is hiervan het gevolg. De verkeerde zithouding kan echter ook het gevolg zijn van een fout begrepen drijvende hulp. Correct aandrijven vindt vanuit de achterste bovenbeenspieren plaats.

Linker en rechter hersenhelft activeren
"Luisa Biada is een zeer analytisch denkende amazone. Zij maakt veel gebruik van haar linker hersenhelft, die verantwoordelijk is voor de logische processen. Maar door constant over de uit te voerende bewegingen na te denken, blokkeert zij zichzelf. In haar geval is het belangrijk om meer haar rechter hersenhelft te stimuleren, die emotioneel en gericht op het geheel reageert. Met de afgebeelde oefeningen werken beide helften beter samen”, aldus Grebe. "Het doel hiervan is dat het voetgewricht los gaat meeveren. Dit is een lichamelijke reactie die automatisch ontstaat als de ruiter de beweging van het paard soepel kan volgen. De fout wordt niet door het optrekken van de hakken veroorzaakt, maar door het vastzittende bekken en de psyche van de amazone.” Daarom doet zij oefeningen om haar bekken los te maken. Ze zat al snel soepeler en haar hakken begonnen mee te veren. "Aanvullende oefeningen op het blauwe ‘balance-kussen’ helpen Luisa Biada om haar evenwicht in het zadel beter te vinden”, aldus de trainer.

Soepel in het zadel
Het resultaat: "Na de oefeningen is het voor mij makkelijker om in draf en galop te zitten. Ik moet me niet meer zo sterk concentreren om door te zitten, het lukt bijna als vanzelf”, zegt de amazone. "Alles gaat veel makkelijker. Het rijden voelt veel harmonischer aan."